Бакирова Хилолахон Ботиралиевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инглиз тили дарсларида бўлажак мухандисларнинг лексик компетенсиясини ривожлантириш (энергетика соҳаси терминлари мисолида)”, 13.00.02– Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (инглиз тили) (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.1.PhD/Ped2416.
Илмий раҳбар: Хашимова Дилдорхон Уринбаевна, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон давлат жаҳон тиллар университети, PhD.03/07.06.2024.Ped.27.02
Расмий оппонентлар: Собирова Гулноза Садиковна, педагогика фанлари доктори (ДСc), доцент; Холиёров Бунёд Ҳусанович, педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Наманган муҳандислик–технология институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз тили дарсларида бўлажак муҳандисларнинг лексик компетенсиясини контентга асосланган ёндашув асосида ривожлантиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
энергетика мутахассислиги бўйича инглиз тили ўқитиш мазмуни контентга асосланган ёндашувга кўра ривожлантиришга йўналтирилган таълим мазмуни модели инглиз тилини бўлажак муҳандисларга ўқитишда терминологик компетентликни терминологик нутқ яратишдаги лексик компетенсиянинг ассоциатив компоненти эталони бўлган академик фанлар контентига устунлик бериш асосида ишлаб чиқилган;
бўлажак муҳандисларнинг лексик компетенсияни ривожлантиришга йўналтирилган лексик минимум контентга асосланган ёндашув прототип модели Тҳеме басед Инструcтионс ва контентга кўра танлаш тамойили асосида инглиз тили ва энергетика мутахассислигига оид контентни интеграция қилиш орқали аниқланган;
энергетика соҳаси терминларини ўзлаштиришдаги терминларнинг функсионал хусусиятларига кўра интерференсион ва транспозицион нуқталарда ўзлаштириш даражаси юқори ва паст бўлган терминларга ажратиш асосида методик типологияланган қийинчиликлар информацион, операцион ва коммуникатив машқлар тизими орқали бартараф этилиши даллилланган;
терминларни ўқитишнинг дидактик таъминоти самарадорлиги ТТТ, ППП, CАПЕ методларининг лексик компетенсияни босқичма-босқич шакллантириш хусусиятиларига асосан тадбиқ этилган пре-тест ва пост-тестларда эришилган ноаналогик натижаларидаги дифференциал тафовутни кўрсатиши орқали исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Инглиз тили дарсларида бўлажак мухандисларнинг лексик компетенсиясини ривожлантириш (энергетика соҳаси терминлари мисолида) мавзусида олиб борилган илмий тадқиқот натижалари асосида:
энергетика мутахассислиги бўйича инглиз тили ўқитиш мазмуни контентга асосланган ёндашувга кўра ривожлантиришга йўналтирилган таълим мазмуни модели инглиз тилини бўлажак муҳандисларга ўқитишда терминологик компетентликни терминологик нутқ яратишдаги лексик компетенсиянинг ассоциатив компоненти эталони бўлган академик фанлар контентига устунлик бериш ҳамда бўлажак муҳандисларнинг лексик компетенсияни ривожлантиришга йўналтирилган лексик минимум контентга асосланган ёндашув прототип модели Тҳеме басед Инструcтионс ва контентга кўра танлаш тамойили асосида инглиз тили ва энергетика мутахассислигига оид контентни интеграция қилиш орқали аниқланганлигига оид таклифлар №ИОТ-2021-2023 “Саноат корхоналарининг энергия истеъмоли мониторинги учун автоматлаштирилган дастурий маҳсулот яратиш” мавзусидаги инновацион лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 24-мартдаги 049-14-908-сон маълумотномаси). Натижада лексик компетенсияни ривожлантиришга йўналтирилган лексик минимумни контентга асосланган ёндашув тамойилларига мувофиқ такомиллаштиришга оид назарий хулосалар ёрдамида лойиҳа доирасида яратилган дастурий маҳсулотнинг инглиз тилидаги интерфейслари мазмунини бойитган;
энергетика соҳаси терминларини ўзлаштиришдаги терминларнинг функсионал хусусиятларига кўра интерференсион ва транспозицион нуқталарда ўзлаштириш даражаси юқори ва паст бўлган терминларга ажратиш асосида методик типологияланган қийинчиликлар информацион, операцион ва коммуникатив машқлар тизими орқали бартараф этилиши даллилланганлигига оид таклифлар “Фореигн Лангуаге фор 3рд еар поwер энгинееринг студенц” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг 2022-йил 13-майдаги 166-сонли буйруғи, 166-298 рақамли гувоҳномаси). Натижада ўқув қўлланма бўлажак муҳандис талабаларнинг лексик компетенсиясини контентга асосланган ёндашув асосида ривожлантириш методикасини информацион (тил, рецептив), операцион (нутқ, репродуктив) ва коммуникатив (продуктив) машқлар типологияси асосида такомиллаштиришга хизмат қилган;
терминларни ўқитишнинг дидактик таъминоти самарадорлиги ТТТ, ППП, CАПЕ методларининг лексик компетенсияни босқичма-босқич шакллантириш хусусиятиларига асосан тадбиқ этилган пре-тест ва пост-тестларда эришилган ноаналогик натижаларидаги дифференциал тафовутни кўрсатиши орқали исботланганлигига оид таклифлар №А-3-82 "Қора металлургия корхоналарининг электрда пўлат эритиш печларида энергия ресурсларидан фойдаланиш самарадорлигини ошириш усуллари" номли амалий лойиҳа доирасида тайёрланган “Тҳе cуррент стате оф элеcтрометаллургй ин Узбекистан” номли монография мазмуни бойитишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2023-йил 24-мартдаги 049-14-909-сон маълумотномаси). Натижада энергетика мутахассислиги бўйича инглиз тили ўқитиш мазмунини бойитишда контентга асосланган ёндашувнинг мақсад ва вазифаларига оид назарий хулосалар чиқаришга имконият яратилган.