Пулотов Парвиз Амридиновичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): "Клиник ва генетик хусусиятларга қараб болаларда сийдик тош касаллигини хирургик даволашни оптималлаштириш", 14.00.55 – Болалар хирургияси; 14.00.09 - Педиатрия.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.1.PhD/Tib 2576.
Илмий рахбарлар: Юсупов Шухрат Абдурасулович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Зуфаров Азиз Алимджанович, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети, DSc.04/30.12.2019.Tib.102.01.
Расмий оппонентлар: Гафуров Адхам Анварович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Шарипова Олия Аскаровна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Тожикистон Республикаси соғлиқни сақлаш соҳасида дипломдан кейинги таълим институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади клиник ва генетик хусусиятларини инобатга олган холда болаларда уролитиазни хирургик даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ўзбек популяциясидаги сийдик тош касаллиги мавжуд болалар орасида VDR гени Ff+FF генотиплари, урокиназа гени TT+СT генотиплари ва остеопонтин гени GG генотипи ташувчиларида касалликка мойиллик юкорилиги аникланган;
болаларда VDR Fok I генини F/f+FF генотиплари ва остеопонтин генини (rs2853744) G/Т+Т/Т генотиплари сийдик тош касаллигининг оғир кечишини прогностик маркери эканлиги исботланган;
сийдик тош касаллиги мавжуд булган болалар конида витамин D микдорини 20 нг/млдан ва остеопонтин микдори 10,0 нг/мл дан кам булиши касаллик кузгалишини тасдикловчи маркер эканлиги исботланган;
сийдик тош касаллиги мавжуд болаларнинг молекуляр генетик ҳолатига қараб сийдик йўллари пастки қисмидаги тошларни олиб ташлаш жарроҳлик даволаш тактикаси эндоскопик усули ёрдамида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Клиник ва генетик хусусиятларга қараб болаларда сийдик тош касаллигини хирургик даволашни оптималлаштириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: ўзбек популяциясидаги сийдик тош касаллиги мавжуд болалар орасида VDR гени Ff+FF генотиплари, урокиназа гени TT+СT генотиплари ва остеопонтин гени GG генотипи ташувчиларида касалликка мойиллик юкорилиги аникланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги мувофиқлаштирилган эксперт кенгашининг 2024 йил 24 апрелдаги 9-сони билан тасдиқланган ва “Клиник - лабаратор ва генетик маркерларни ахамиятга олган холда сийдик тош касаллиги кайталанишини прогнозлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази клиникаси амалиётига 07.03.2024 йил 41/4-сон буйруғи билан, Хоразм вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази 01.07.2024 йил 142-I-сон буйруғи билан билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 августдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: эришилган натижалар болаларда уролитиазга мойилликни эрта самарали аниклаш хисобига касалланиш сонини камайтириш, пайдо бўлишини башорат килиш, касалланган болаларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга имкон берди, узоқ муддатли стационар хамда жаррохли йўли билан даволанишга бўлган эҳтиёжни камайтирди. Иқтисодий самарадорлиги: тавсия этилган оптималаштирилган жаррохлик даволаш усулидан фойдаланганилганда 1834000 сум иқтисодий самарадорликка эришилган.
иккинчи илмий янгилик: болаларда VDR Fok I генини F/f+FF генотиплари ва остеопонтин генини (rs2853744) G/Т+Т/Т генотиплари сийдик тош касаллигининг оғир кечишини прогностик маркери эканлиги исботланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги мувофиқлаштирилган эксперт кенгашининг 2024 йил 24 апрелдаги 9-сони билан тасдиқланган ва “Клиник - лабаратор ва генетик маркерларни ахамиятга олган холда сийдик тош касаллиги кайталанишини прогнозлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази клиникаси амалиётига 07.03.2024 йил 41/4-сон буйруғи билан, Хоразм вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази 01.07.2024 йил 142-I-сон буйруғи билан билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 августдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: болаларда уролитиаз ривожланишининг клиник ва генетик хусусиятларини ўрганиш натижасинида, СТКнинг рецидиви хавфини прогноз қилиш самарадорлиги оширилган, хамда генетик тадқиқот усулларининг натижалари болаларда уролитиазнинг ривожланиши ва такрорланишининг патогенетик механизмларининг янги жиҳатларини очиб берган. Иқтисодий самарадорлиги: болаларда уралитиазни эрта ташхислаш беморни шифохонада ётиш кунларини қисқаришига олиб келади, болаларнинг саломатлиги тикланиши хамда тавсия этилган оптималаштирилган жаррохлик даволаш усулидан фойдаланилганда 1834000 сум иқтисодий самарадорликка эришиш имконини берган.
учинчи илмий янгилик: сийдик тош касаллиги мавжуд булган болалар конида витамин D микдорини 20 нг/млдан ва остеопонтин микдори 10,0 нг/мл дан кам булиши касаллик кузгалишини тасдикловчи маркер эканлиги исботланган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги мувофиқлаштирилган эксперт кенгашининг 2024 йил 24 апрелдаги 10-сони билан тасдиқланган ва “Молекуляр- генетик ва биохимик статусга боглик холда болаларда уралитиазни жаррохлик даволаш самарадорлигини прогнозлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази клиникаси амалиётига 07.03.2024 йил 41/4-сон буйруғи билан, Хоразм вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази 01.07.2024 йил 142-I-сон буйруғи билан билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 августдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Д витамини, остеопонтин, урокиназа, фетуин-А генларининг асосий полиморфик белгилари СТКли беморларда ва соғлом болаларда генетик материални ўрганиш асосида прогноститк маркерлар белгилаб берилган. Иқтисодий самарадорлиги: болаларда уралитиазни эрта ташхислаш беморни шифохонада ётиш кунларини қисқаришига олиб келади, болаларнинг саломатлиги тикланиши хамда тавсия этилган оптималаштирилган жаррохлик даволаш усулидан фойдаланилганда 1834000 сум иқтисодий самарадорликка эришиш имконини берган.
тўртинчи илмий янгилик: сийдик тош касаллиги мавжуд болаларнинг молекуляр генетик ҳолатига қараб сийдик йўллари пастки қисмидаги тошларни олиб ташлаш жарроҳлик даволаш тактикаси эндоскопик усули ёрдамида оптималлаштирилган ва улар бўйича таклифлар Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги мувофиқлаштирилган эксперт кенгашининг 2024 йил 24 апрелдаги 9-сони билан тасдиқланган ва “Молекуляр- генетик ва биохимик статусга боглик холда болаларда уралитиазни жаррохлик даволаш самарадорлигини прогнозлаш усули” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Самарқанд вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази клиникаси амалиётига 07.03.2024 йил 41/4-сон буйруғи билан, Хоразм вилоятининг кўп тармоқли болалар тиббий маркази 01.07.2024 йил 142-I-сон буйруғи билан билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 26 августдаги 5-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: уролитиазли касал болаларнинг метафилактикасига янги ёндашувлар ишлаб чиқилган, бу жарроҳлик даволашдан сўнг диспансер кузатуви босқичларида СТК билан касалланган болаларнинг реабилитация салоҳияти ошириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: болаларда уралитиазни эрта ташхислаш беморни шифохонада ётиш кунларини қисқаришига олиб келади, болаларнинг саломатлиги тикланиши хамда тавсия этилган оптималаштирилган жаррохлик даволаш усулидан фойдаланилганда 1834000 сум иқтисодий самарадорликка эришиш имконини берган.