Турдиева Гулмира Акрамжоновнанинг
фалсафа доктори (PhD) Диссертацияси ҳимойаси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тилларида ҳис-ҳайажонни ифодаловчи лексик бирликларнинг семантик ҳамда лингвокултурологик тадқиқи”, 10.00.06 – Қийосий адабийотшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Fil4154.
Илмий раҳбар: Ганиева Дилдорахон Азизовна, филологийа фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолийат кўрсатайотган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/30.12.2019.Fil.05.02.
Расмий оппонентлар: Садиқов Зоҳид Йақубжанович, филологийа фанлари доктори, профессор; Исакова Зилолахон Зокировна, филологийа фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Андижон давлат чет тиллари институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамийатга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларида ҳис-ҳайажонни ифодаловчи лексик бирликларнинг структур-семантик ва лингвокултурологик хусусийатларини қийосий-типологик нуқтайи назардан очиб беришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий йангилиги:
ўзбек ва инглиз тилларидаги ҳис-ҳайажонни ифодаловчи лисоний бирликларнинг фонетик-фонологик, морфемик, лексик, грамматик, фразеологик сатҳларда ифодаланиши қийосий кесимда асосланган;
ижобий ҳамда салбий ҳис-ҳайажонни тил ва нутқда акс эттириш учун хизмат қилувчи лисоний воситаларнинг семантик жиҳатдан ижобий маъноли қувонч, миннатдорлик, мақтов, ҳайрат, суйиш-эркалаш; салбий маъноли қайғу, қўрқув, ачиниш, норозилик, ҳақорат каби гуруҳларга ажралиши, уларнинг кўп маънолилик хусусийатига эга эканлиги ҳар икки тил луғатлари асосида далилланган;
ўзбек ва инглиз тилларидаги фразеологик бирликларда ҳис-ҳайажоннинг ифодаланиши семантик ҳамда лингвокултурологик жиҳатдан баҳоланиб, улардаги кўк киймоқ – феел блуе, боши кўкка етмоқ – ин тҳе севентҳ ҳеавен каби бирликлардаги ўхшаш ва кўзимнинг оқ-у қораси – тҳе аппле оф мй эес, мушук мўйлови – cатъс wҳискерс каби бирликлардаги ўзига хос хусусийатлари аниқланган;
эмоционал ҳолатларнинг эркак ва айоллар нутқида ҳосил бўлишида кузатиладиган ҳиссизлик, совуққонлик, қатъиятлилик ва ҳиссиётга берилувчанлик, мулойимлик, тобелик сингари фарқли хусусийатлар ўзбек ва инглиз тилларидаги мисоллар ёрдамида исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларида ҳис-ҳайажонни ифодаловчи лексик бирликларнинг семантик ҳамда лингвокултурологик тадқиқи асосида олинган натижалар қуйидаги ишларда жорийланган:
ўзбек ва инглиз тилларидаги ҳис-ҳайажонни ифодаловчи лисоний бирликларнинг фонетик-фонологик, морфемик, лексик, грамматик, фразеологик сатҳларда ифодаланиши доир илмий натижа ва хулосалардан Ўзбекистон давлат хореографийа академийасида бажарилган ФЗ-2019081663 рақамли “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мултимедийа маҳсулотлари (электрон луғатлар) тўпламини йаратиш” (2020-2021-йиллар) мавзусидаги фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек фолклор санъати терминларининг қисқача ўзбекча-русча-инглизча-франсузча изоҳли луғати”ни йаратишда фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореографийа академийасининг 2024-йил 5-июлдаги 1/04-107-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа материаллари мукаммаллаштирилган ва илмий-амалий далиллар билан бойитилган;
ўзбек ва инглиз тилларидаги фразеологик бирликларда ҳис-ҳайажоннинг ифодаланиши семантик ҳамда лингвокултурологик таҳлил қилиниб, улардаги кўк киймоқ – феел блуе, боши кўкка етмоқ – ин тҳе севентҳ ҳеавен каби бирликлардаги ўхшаш ва кўзимнинг оқ-у қораси – тҳе аппле оф мй эес, мушук мўйлови – cатъс wҳискерс каби ўзига хос хусусийатлари ҳамда ижобий ҳамда салбий ҳис-ҳайажонни тил ва нутқда акс эттириш учун хизмат қилувчи лисоний воситаларнинг семантик жиҳатдан ижобий маъноли қувонч, миннатдорлик, мақтов, ҳайрат, суйиш-эркалаш; салбий маъноли қайғу, қўрқув, ачиниш, норозилик, ҳақорат каби гуруҳларга ажралиши, уларнинг кўп маънолилик хусусийатига эга эканлиги ҳар икки тил луғатлари асосида далилланганлиги асосида чиқарилган хулосалардан 2019-2021-йилларга мўлжалланган Фарғона давлат университети “ЭМИ (Энглиш ас а медиум оф Инструcтион)” номли халқаро лойиҳа доирасида чоп этилган материалларда фойдаланилган (Фарғона давлат универитетининг 2024-йил 5-апрелдаги 04/1902-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳа илмий жиҳатдан бойитилиб, ундаги тил ва тафаккур, тил ва маданийат муносабатларига доир назарий асослар такомиллаштирилган;
эмоционал ҳолатларнинг эркак ва айоллар нутқида ҳосил бўлишида кузатиладиган ҳиссизлик, совуққонлик, қатъиятлилик ва ҳиссиётга берилувчанлик, мулойимлик, тобелик сингари фарқли хусусийатлар ўзбек ва инглиз тилларидаги мисоллар ёрдамида асосланганлиги юзасидан хулосалар Фарғона вилойат телерадиокомпанийасининг “Хайрли кун”, “Муносабат”, “Маънавийат – қалб кўзгуси” кўрсатув ссенарийларини тузишда кенг фойдаланилган (Фарғона вилойат телерадиокомпанийасининг 2024-йил 7-мартдаги 55-сон маълумотномаси). Натижада телекўрсатувлар учун таййорланган материалларнинг мазмуни такомиллашган ва эшиттиришларда тақдим этилган мазкур илмий натижалар томошабинларнинг турли тизимга мансуб тилларга хос сўз бойлигини оширишда, ҳис-ҳайажонни ифодаловчи лексик бирликлардан ўринли фойдаланишда муҳим аҳамийат касб этган.