Худойберганова Шоира Шавкатовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “COVID-19 ўтказган, қандли диабет 2 тури бўлган беморларда юрак қон-томир касалликлари кечишини клиник – генетик хусусиятлари”, 14.00.03 – Эндокринология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2021.4.PhD/Tib2212.
Илмий раҳбар: Дилором Камардиновна Нажмутдинова, тиббиёт фaнлaри дoктoри, прoфeссoр.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент тиббиёт академияси.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Академик Ё.Х.Тўрақулов номидаги Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/01.04.2023.Tib.161.01.
Расмий оппонентлар: Рахимова Гулнара Нишановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Камалов Тельман Туляганович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Тошкент педиатрия тиббиёт институти
II. Тадқиқотнинг мақсади COVID -19 ўтказган, қандли диабет 2 тур билан ҳамроҳ юрак қон-томир касалликлари билан хасталанган беморларда эндотелиал дисфункциянинг клиник, биокимёвий ва генетик хусусиятларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда коронавирус инфекцияси юқори даражадаги инсулин, HOMA индекси, липидлар алмашинуви ва коагуляция параметрлари, С-реактив оқсил ва Виллебранд омили каби метаболик ўзгаришларнинг чуқурлашишига олиб келиши сабабли ЮИК ва хафақон касалликнинг (ХК) ривожланиш хавфини ошириши исботланган;
COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда, COVID-19 ўтказмаган беморларга нисбатан ҳафтада стенокардия хуружлари сонининг кўпайиши аниқланган. ЮИКнинг функционал синфининг ёмонлашиши ва хафақон касаллигининг II ва III даражага ўтиши, чап қоринча диастолик дисфункциясининг ривожланиши ва прогностик жиҳатдан ноҳуш юрак ремоделланиши аниқланган;
COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда, CRP генининг (C3872T) полиморфизми ва юрак-қон томир касалликлари (ЮИК ва ХК) ривожланиш хавфи ўртасида ижобий боғлиқлик, CRP гени (C3872T) полиморфизмининг мутант Т аллели ва мутант Т/Т генотипи бу ҳавфни касалликнинг патогенезида ривожлантирувчи омил бўлганлиги сабабли мос равишда 2,4 ва 2,75 мартага ошириши аниқланган;
COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда AGT ген (Мet235Тhr) полиморфизмининг мутант Т аллели семизлик ва чап қоринча гипертрофияси келиб чиқиши билан боғлиқ холда ХК II ва III даражаси ривожланиш хавфини Т/Т генотипи касалликнинг патогенезида ривожлантирувчи омил бўлганлиги сабабли мос равишда 1,76 ва 14,2 баробар ошиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
COVID-19 ўтказган, қандли диабет 2 тури бўлган беморларда, юрак-қон томир касалликлари кечишини клиник-генетик хусусиятлари бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда коронавирус инфекцияси юқори даражадаги инсулин, HOMA индекси, липидлар алмашинуви ва коагуляция параметрлари, С-реактив оқсил ва Виллебранд омили каби метаболик ўзгаришларнинг чуқурлашишига олиб келиши туфайли ЮИК ва хафақон касалликнинг (ХК) ривожланиш хавфини ошириши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 январда 01-24/233-т-сон билан тасдиқланган «COVID-19 ўтказган қандли диабет 2 тури билан оғриган, юрак қон-томир патологияси бўлган беморларда ангиотензиноген (AGT) генининг Met235Thr полиморфизми ассоциациясини баҳолаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 50-оилавий поликлиника бўйича 13.02.2024 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яккасарой тумани 59-оилавий поликлиника бўйича 14.02.2024 йилдаги 34-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 15 июлдаги 03/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури билан касалланган беморларда, ЮҚТ касалликлари хавфини эрта бахолаш ва самарали давони қўллаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: стационар шароитида мзкур касалликни даволашга сарфланадиган 774857 сўм бюджет маблағлари ЮҚТ касалликлари ҳамда асоратлари ривожланиш хавфини олдини олиш беморларда ишга лаёқатсиз кунларни қисқартириш, шунингдек, асоратларни даволашга сарфланадиган харажатларни камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда, COVID-19 ўтказмаган беморларга нисбатан ҳафтада стенокардия хуружлари сонининг кўпайиши аниқланган. ЮИКнинг функционал синфининг ёмонлашиши ва хафақон касаллигининг II ва III даражага ўтиши, чап қоринча диастолик дисфункциясининг ривожланиши ва прогностик жиҳатдан ноҳуш юрак ремоделланиши кузатилганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 январда 01-24/233-т-сон билан тасдиқланган «COVID-19 ўтказган қандли диабет 2 тури билан оғриган, юрак қон-томир патологияси бўлган беморларда ангиотензиноген (AGT) генининг Met235Thr полиморфизми ассоциациясини баҳолаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 50-оилавий поликлиника бўйича 13.02.2024 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яккасарой тумани 59-оилавий поликлиника бўйича 14.02.2024 йилдаги 34-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 15 июлдаги 03/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури билан касалланган беморларда, ЮҚТ касалликлари хавфини эрта бахолаш ва самарали давони қўллаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: стационар шароитида мзкур касалликни даволашга сарфланадиган 774857 сўм бюджет маблағлари ЮҚТ касалликлари ҳамда асоратлари ривожланиш хавфини олдини олиш беморларда ишга лаёқатсиз кунларни қисқартириш, шунингдек, асоратларни даволашга сарфланадиган харажатларни камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда, CRP генининг (C3872T) полиморфизми ва юрак-қон томир касалликлари (ЮИК ва ХК) ривожланиш хавфи ўртасида ижобий боғлиқлик, CRP гени (C3872T) полиморфизмининг мутант Т аллели ва мутант Т/Т генотипи бу ҳавфни касалликнинг патогенезида ривожлантирувчи омил бўлганлиги сабабли мос равишда 2,4 ва 2,75 мартага ошириши аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 январда 01-24/233-т-сон билан тасдиқланган «COVID-19 ўтказган қандли диабет 2 тури билан оғриган, юрак қон-томир патологияси бўлган беморларда ангиотензиноген (AGT) генининг Met235Thr полиморфизми ассоциациясини баҳолаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 50-оилавий поликлиника бўйича 13.02.2024 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яккасарой тумани 59-оилавий поликлиника бўйича 14.02.2024 йилдаги 34-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 15 июлдаги 03/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури билан касалланган беморларда, ЮҚТ касалликлари хавфини эрта бахолаш ва самарали давони қўллаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: стационар шароитида мзкур касалликни даволашга сарфланадиган 774857 сўм бюджет маблағлари ЮҚТ касалликлари ҳамда асоратлари ривожланиш хавфини олдини олиш беморларда ишга лаёқатсиз кунларни қисқартириш, шунингдек, асоратларни даволашга сарфланадиган харажатларни камайтириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури ва хамроҳ ЮҚТ касалликлари бўлган беморларда AGT ген (Мet235Тhr) полиморфизмининг мутант Т аллели семизлик ва чап қоринча гипертрофияси келиб чиқиши билан боғлиқ холда ХК II ва III даражаси ривожланиш хавфини Т/Т генотипи касалликнинг патогенезида ривожлантирувчи омил бўлганлиги сабабли мос равишда 1,76 ва 14,2 баробар ошиши аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академиясининг Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 январда 01-24/233-т-сон билан тасдиқланган «COVID-19 ўтказган қандли диабет 2 тури билан оғриган, юрак қон-томир патологияси бўлган беморларда ангиотензиноген (AGT) генининг Met235Thr полиморфизми ассоциациясини баҳолаш усули» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар Юнусобод тумани 50-оилавий поликлиника бўйича 13.02.2024 йилдаги 120-сон ҳамда Тошкент шаҳар Яккасарой тумани 59-оилавий поликлиника бўйича 14.02.2024 йилдаги 34-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2024 йил 15 июлдаги 03/45-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 ўтказган, ҚД 2 тури билан касалланган беморларда, ЮҚТ касалликлари хавфини эрта бахолаш ва самарали давони қўллаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: стационар шароитида мзкур касалликни даволашга сарфланадиган 774857 сўм бюджет маблағлари ЮҚТ касалликлари ҳамда асоратлари ривожланиш хавфини олдини олиш беморларда ишга лаёқатсиз кунларни қисқартириш, шунингдек, асоратларни даволашга сарфланадиган харажатларни камайтириш натижасида иқтисод қилинади.
