Xusanov Baxrom Mengdovulovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Nikel(II) va mis(II) ionlarini aniqlashning spektrofotometrik usullarini ishlab chiqish», 02.00.02 - Analitik kimyo (kimyo fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/K664.
Ilmiy rahbar: Turabov Nurmuxammat Turabovich, kimyo fanlari nomzodi, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat universiteti, PhD.03/30.12.2019.K.02.05.
Rasmiy opponentlar: Abduraxmanov Ergashboy, kimyo fanlari doktori, professor; Yaxshieva Zuhra Ziyatovna, kimyo fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent farmatsevtika instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Ni(II) va Cu(II)  ionlarini eritma holatida va qattiq fazali immobillangan shaffof jelatina plyonkasi yordamida spektrofotometrik aniqlash uslublarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor yangi selektiv organik analitik reagent 4-GOKSNN ning molyar so‘ndirish koeffisienti va dissosilanish konstantasi aniqlangan;
spektrofotometrik uslub yordamida Ni(II) va Cu(II) ionlarini 4-GOKSNN bilan kompleks hosil qilish reaksiyalarining haqiqiy molyar so‘ndirish koeffisienti va muvozanat konstantalari hisoblab topilgan;
ilk bor Ni(II) va Cu(II) ionlarini 4-GOKSNN bilan eritmada va immobillangan jelatina plyonkasi yordamida aniqlash uslublari yaratilgan;
ishlab chiqilgan Ni(II) va Cu(II) ionlarini spektrofotometrik aniqlash usulining sun’iy model, murakkab tarkibli aralashmalar, real tabiiy obektlar, hamda sanoat qotishmalarining standart namunalari tarkibidan aniqlashning selektivligi oshganligi isbotlangan;
ilk bor jelatina plyonkasi asosidagi qattiq fazaga immobillangan 4-GOKSNN ning Ni(II) va Cu(II) ionlarini aniqlashda analitik sensor sifatida qo‘llash orqali konsentrlash va aniqlashni birgalikda bajarish imkoniyati yaratilgan hamda aniqlash uslublarining metrologik tavsiflari: tanlab ta’sir etuvchanlik, aniqlik, natijalarning ishonchlilik ehtimolligi va xatolik bir necha baravarga kamaytirilganligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Nikel(II) va mis(II) ionlarini
4-GOKSNN bilan spektrofotometrik aniqlash uslublarini ishlab chiqishda olingan ilmiy natijalar asosida:
ishlab chiqilgan spektrofotometrik aniqlash uslublari “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” AJ Markaziy ilmiy-tadqiqot laboratoriyasida sanoat chiqindi va oqova suvlari tarkibidan Ni(II) va Cu(II) ionlarini aniqlash uchun joriy qilingan (Navoiy kon-metallurgiya kombinati AJning 2024 yil 9 apreldagi 23/01-01-07/153-son ma’lumotnomasi). Natijada, sanoat chiqindi va oqova suvlari tarkibidan nikel(II) va mis(II) ionlarini aniqlash imkonini bergan;
Ni(II) va Cu(II) ionlarini mikromiqdorini real obektlar tarkibidan spektrofotometrik aniqlash uslublari “Dehqonobod kaliy zavodi” AJda amaliyotga joriy etilgan (“Dehqonobod kaliy zavodi” AJ ning 2024 yil 20 martdagi 02-4/1115-son ma’lumotnomasi). Natijada, ishlab chiqilgan metodikalar tabiiy suvlar tarkibidan Ni(II) va Cu(II) ionlarini mikromiqdorini aniqlashda tanlab tasir etuvchanligini, sezgirligini, ekspressligini, aniqlikni oshirish hamda analitik va metrologik tavsiflarini yaxshilash imkonini bergan.