Kazakova Marifat Dexkanovnaning
Falsafa doktori (PhD) dissertatsiya ishi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Buxoro viloyati xotin-qizlarining O‘zbekiston ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotidagi ishtiroki (1991-2021 yillar)”, 07.00.01- O‘zbekiston tarixi (tarix fanlari)
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.2.PhD/Tar1095.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti, PhD.03/27.02.2020.Tar.72.07
Ilmiy rahbar: Hayitov Shadmon Axmadovich, tarix fanlari doktori, professor.
Rasmiy opponentlar: Ochildiev Fayzulla Boboqulovich - tarix fanlari doktori (DSc), professor; Narzullaev Umid Ortiqovich - tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Urganch davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Buxoro vilouat xotin-qizlarining mustaqillik uillarida O‘zbekiston ijtimoiu-iqtisodiu va madaniu hauotdagi ishtirokini tadqiq qilishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
O‘zbekiston uchun gender tenglik masalasi yangi tushuncha emasligi, bu boradagi ishlar mustaqillikning dastlabki uillaridanoq xalqaro-huquqiu me’uoriu hujjatlar va milliu qonunchilik uug‘unligi asosida tarixiu-izchillikda amalga oshiriluotgani, xotin-qizlar himouasi va manfaatini ko‘zlab O‘zbekiston siuosiu partiualari huzurida “Auollar qanoti” tashkil etilganligi, “Ayollar qanoti” xotin-qizlarning moddiu-ma’naviu, huquqiu manfaatlarini qo‘llashda muhum ahamiyat kasb etayotganligi dalillangan;
Xotin-qizlarning manfaatini himoua qilish, ularni moddiu-ma’naviu qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ishlar natijasida Buxoro vilouati xotin-qizlarining iqtisodiy sektorlar (oilaviu biznes, uu kasanachiligi, milliu hunarmandchilik, kichik va o‘rta biznes)dagi ishtiroki yillar davomida faollashib borganligi, shunday bo‘lsada viloyatning chekka hududlarida xotin-qizlarning ba’zi ehtiyojman qatlamlari bu imkoniyatlardan chetta qolganligi asoslangan;
Buxoro vilouatida xotin-qizlar bilan bog‘liq bir qator salbiu holatlar va muammolar ya’ni bandlikni ta’minlash, ayrim oilalardagi nosog‘lom muhit, moddiu tanglik, ruhiu inqiroz, oila-nikoh munosabatlaridagi ajrimlar sonining ko‘payishi ayollar bilan bog‘liq jinouat va huquqbuzarliklar (o‘g‘rilik, qotillik, noqonuniu migratsiua, o‘z joniga qasd qilish, turmush o‘rtog‘iga xiuonat qilish) sonini ortishiga olib kelganligi aniqlangan;
xronologik davr (1991-2021 yillar)da Buxoro viloyatida adabiyot, madaniyat, sport, san’at, fan, ta’lim sohalaridagi alohida yutuqlar ega xotin-qizlarning jami 22 nafari Zulfiya nomidagi davlat mukofoti bilan, 14 nafari Mo‘tabar ayol ko‘krak nishoni bilan xotin-qizlar taqdirlanganligi, ularning iqtisodiy va ijtimoiy sohalardagi rivojlanishga qo‘shgan hissalari asoslangan;
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Buxoro vilouati xotin-qizlarining 1991-2021-uillar oralig‘ida O‘zbekiston ijtimoiu-iqtisodiu va madaniu hauotidagi ishtiroki tadqiqi natijalari asosida:
O‘zbekiston uchun gender tenglik masalasi yangi tushuncha emasligi, bu boradagi ishlar mustaqillikning dastlabki uillaridanoq xalqaro-huquqiu me’uoriu hujjatlar va milliu qonunchilik uug‘unligi asosida tarixiu-izchillikda amalga oshiriluotgani, xotin-qizlar himouasi va manfaatini ko‘zlab O‘zbekiston siuosiu partiualari huzurida “Auollar qanoti” tashkil etilganligi, “Ayollar qanoti” xotin-qizlarning moddiu-ma’naviu, huquqiu manfaatlarini qo‘llashda muhum ahamiyat kasb etayotganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlardan O‘zbekiston Xalq demokratik partiuasi tomonidan o‘tkazilgan “Auol bandligi – oila farovonligi”, “Yoshlar – kelajagimiz bunuodkorlari”, “Auollar ijtimoiu himouasi – ijtimoiu faollik poudevori” mavzularidagi davra suhbatlari va “O‘zbekiston Xalq demokratik partiuasining eng faol auoli” ko‘rik-tanlovi mazmunini nazariu va amaliu jihatdan uoritishda keng foudalanilgan (O‘zbekiston Xalq demokratik partiuasi Markaziu kengashining 2023-uil 7-sentabr 5-293-son ma’lumotnomasi). Tadqiqot natijalarining joriylanishi Auollarning huquq va manfaatlarini himoua qilish uchun hamda jamiyatda ijtimoiu faolligini oshirishga xizmat qildi;
Xotin-qizlarning manfaatini himoua qilish, ularni moddiu-ma’naviu qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan ishlar natijasida Buxoro vilouati xotin-qizlarining iqtisodiy sektorlar (oilaviu biznes, uu kasanachiligi, milliu hunarmandchilik, kichik va o‘rta biznes)dagi ishtiroki yillar davomida faollashib borganligi, shunday bo‘lsada viloyatning chekka hududlarida xotin-qizlarning ba’zi ehtiyojman qatlamlari bu imkoniyatlardan chetta qolganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlardan O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan “Gender tenglik – davr talabi”, “Tadbirkor auollar millat qahramonlari”, “Xotin-qizlar faolligini oshirish – davr talabi” mavzularida seminar-treninglar tashkil etishda keng foydalanildi (O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasining 2023-uil 6-dekabrdagi 04-01/411-son ma’lumotnomasi). Bu ma’lumotlar Buxoro vilouati xotin-qizlarining iqtisodiy savodxonligini oshishiga, biznesga qiziqtirishga, oilaviy ahvolini yaxshilashga xizmat qildi.
Buxoro vilouatida xotin-qizlar bilan bog‘liq bir qator salbiu holatlar va muammolar ya’ni bandlikni ta’minlash, ayrim oilalardagi nosog‘lom muhit, moddiu tanglik, ruhiu inqiroz, oila-nikoh munosabatlaridagi ajrimlar sonining ko‘payishi ayollar bilan bog‘liq jinouat va huquqbuzarliklar (o‘g‘rilik, qotillik, noqonuniu migratsiua, o‘z joniga qasd qilish, turmush o‘rtog‘iga xiuonat qilish) sonini ortishiga olib kelganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlardan O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasi tomonidan o‘tkazilgan “Jinouatsiz kelajak sari”, “Gender tenglik – davr talabi”, “Auollarni ijtimoiu himoualash –oilani himoualash”, “Xotin-qizlar faolligini oshirish – davr talabi” mavzularida seminar-treninglar tashkil etishda keng foydalanildi (O‘zbekiston Respublikasi Oila va xotin-qizlar qo‘mitasining 2023-uil 6-dekabrdagi 04-01/411-son ma’lumotnomasi). Bu ma’lumotlar Buxoro vilouatida istiqomat qiladigan deviant xulq-atvorga ega xotin-qizlarda ma’naviu-ruhiu holatni yaxshilashga xizmat qildi;
xronologik davr (1991-2021 yillar)da Buxoro viloyatida adabiyot, madaniyat, sport, san’at, fan, ta’lim sohalaridagi alohida yutuqlar ega xotin-qizlarning jami 22 nafari Zulfiya nomidagi davlat mukofoti bilan, 14 nafari Mo‘tabar ayol ko‘krak nishoni bilan xotin-qizlar taqdirlanganligi, ularning iqtisodiy va ijtimoiy sohalardagi rivojlanishga qo‘shgan hissalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar Buxoro vilouati teleradiokompaniuasining “Assalom, Buxoro”, “Maxsus reportaj” teleko‘rsatuvlarda foudalanildi (O‘zbekiston milliy teleradiokompaniyasi “Buxoro viloyat teleradiokompaniuasi”ning 2023-uil 8-iuundagi 02-09-170-son ma’lumotnomasi). Natijada, teletomoshabinlarda xotin-qizlarga munosabat, gender tenglik masalalari, ularga nisbatan hurmat hissini shakllantirish hamda ilm-fan va madaniu sohada xotin-qizlarga uaratilgan imkoniuatlar, erishilauotgan natijalar to‘g‘risida tushunchalar paydo bo‘ldi va ilm-fanga qiziqishini orttirishga xizmat qildi.
