Soibnazarov Orzuqul Ernazar o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Al`sgeymer kasalligi patogenezida va neyroyallig‘lanish jarayonlarida yallig‘lanishga xos sitokinlar va xemokinlarning ahamiyati”, 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/Tib3950.
Ilmiy rahbar: Kamalov Zaynitdin Sayfutdinovich tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Nabieva Umida Pulatdjanova, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Majidova Yoqutxon Nabievna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot nomi: Slupskdagi Pomor universiteti (Pol`sha).
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Al`sgeymer kasalligi patogenezida va neyro-yallig‘lanish jarayonlarida yallig‘lanishga xos sitokinlar va xemokinlarning ahamiyatini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda kasallik kechishining og‘irlik darajasi chuqurlashuviga immun-yallig‘lanish jarayoni o‘zgarishi, ya’ni senil shaklida presenil shakli kechishiga qaraganda IFN-γ , MCP-1 va IL-8 sitokinlari miqdorining ortishi fonida TNF-α miqdorining keskin kamayishi sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan ayollarda erkaklarga nisbatan zardobdagi sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) va xemokinlar (MCP-1 va IL-8) miqdorining o‘zaro solishtirma ko‘rsatkichlarining ortishi neyrodegenerativ jarayon rivojlanishida immun-yallig‘lanish xolati kuchayishi sababli ishonarli darajada yuqori bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda sitokinlar miqdorlari va bosh miya atrofiyasining Global kortikal atrofiya shkalasi (GCA) ko‘rsatkichlari o‘zaro solishtirilganda jarayonning GCA>18,1 darajasida yallig‘lanishga xos sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) miqdorining keskin ortishi, GCA<18,1 darajasida xemokinlar neyroprotektorlik roli sababli ular (MCP-1 va IL-8) miqdorining keskin ortishi aniqlangan;
ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda yallig‘lanishga xos sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) va xemokinlar (MCP-1 va IL-8) miqdorining ortishi kasallikning og‘irlashuvi (engil, o‘rtacha va og‘ir darajali) xamda chuqur kognitiv o‘zgarishlariga to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Immunologiya va inson genomikasi instituti Ekspert kengashining 2024 yil 3 maydagi PhD 5a-2/014-sonli xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda kasallik kechishining og‘irlik darajasi chuqurlashuviga immun-yallig‘lanish jarayoni o‘zgarishi, ya’ni senil shaklida presenil shakli kechishiga qaraganda IFN-γ , MCP-1 va IL-8 sitokinlari miqdorining ortishi fonida TNF-α miqdorining keskin kamayishi sabab bo‘lishi isbotlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda kasallik kechishining og‘irlik darajasi chuqurlashuviga immun-yallig‘lanish jarayonida sitokinlari miqdorining o‘zgarishi namoyon bo‘lishi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni o‘z vaqtida tashxislash, kognitiv buzilishlar chukurlashuvini oldini olish, ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash bemorlar faolligini uzaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilinganligi shuni ko‘rsatdiki, Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish usullarini qo‘llash bosh miya atrofiyasini erta tashxislash va kasalxonada davolanish kuni qisqarishi xisobiga bir nafar bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 140000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Soibnazarov Orzuqul Ernazar o‘g‘lining «Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi).
ikkinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan ayollarda erkaklarga nisbatan zardobdagi sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) va xemokinlar (MCP-1 va IL-8) miqdorining o‘zaro solishtirma ko‘rsatkichlarining ortishi neyrodegenerativ jarayon rivojlanishida immun-yallig‘lanish xolati kuchayishi sababli ishonarli darajada yuqori bo‘lishi isbotlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan ayollar va erkaklarga o‘ziga xos immun javob faoliyati xosil bulib neyrodegenerativ jarayon rivojlanishida immun-yallig‘lanish xolati kuchayishi namoyon bo‘lishi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni o‘z vaqtida tashxislash, kognitiv buzilishlar chukurlashuvini oldini olish, ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash bemorlar faolligini uzaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilinganligi shuni ko‘rsatdiki, Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish usullarini qo‘llash bosh miya atrofiyasini erta tashxislash va kasalxonada davolanish kuni qisqarishi xisobiga bir nafar bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 140000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Soibnazarov Orzuqul Ernazar o‘g‘lining «Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi).
uchinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda sitokinlar miqdorlari va bosh miya atrofiyasining Global kortikal atrofiya shkalasi (GCA) ko‘rsatkichlari o‘zaro solishtirilganda jarayonning GCA>18,1 darajasida yallig‘lanishga xos sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) miqdorining keskin ortishi, GCA<18,1 darajasida xemokinlar neyroprotektorlik roli sababli ular (MCP-1 va IL-8) miqdorining keskin ortishi aniqlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda sitokinlar miqdorlari va bosh miya atrofiyasining Global kortikal atrofiya shkalasi (GCA) ko‘rsatkichlari o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik borligi bilan izohlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni o‘z vaqtida tashxislash, kognitiv buzilishlar chukurlashuvini oldini olish, ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash bemorlar faolligini uzaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilinganligi shuni ko‘rsatdiki, Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish usullarini qo‘llash bosh miya atrofiyasini erta tashxislash va kasalxonada davolanish kuni qisqarishi xisobiga bir nafar bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 140000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Soibnazarov Orzuqul Ernazar o‘g‘lining «Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi).
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda yallig‘lanishga xos sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) va xemokinlar (MCP-1 va IL-8) miqdorining ortishi kasallikning og‘irlashuvi (engil, o‘rtacha va og‘ir darajali) xamda chuqur kognitiv o‘zgarishlariga to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi aniqlangan. ilmiy yangilikning ahamiyati: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda yallig‘lanishga xos sitokinlar (TNF-α, IFN-γ) va xemokinlar (MCP-1 va IL-8) miqdorining ortishi kasallikning og‘irlashuvi xamda chuqur kognitiv o‘zgarishlariga to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilingan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni o‘z vaqtida tashxislash, kognitiv buzilishlar chukurlashuvini oldini olish, ixtisoslashtirilgan davolash taktikasini qo‘llash bemorlar faolligini uzaytirishga imkon yaratadi va ijtimoiy yordamdan foydalanish kasallikning natijasi va bemorning hayot sifatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Navoiy viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi va Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi amaliy faoliyatiga joriy kilinganligi shuni ko‘rsatdiki, Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarda klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish usullarini qo‘llash bosh miya atrofiyasini erta tashxislash va kasalxonada davolanish kuni qisqarishi xisobiga bir nafar bemorga nisbatan iqtisodiy samaradorlik 140000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Soibnazarov Orzuqul Ernazar o‘g‘lining «Al`sgeymer kasalligi bilan kasallangan bemorlarni klinik-nevrologik, neyropsixologik va neyrovizualizatsion tekshirish» nomli uslubiy tavsiyanomasi tasdiqlangan (Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ekspert kengashining 2024 yil 16 yanvardagi 1-sonli xulosasi).
