Toshpulatov Farrux Baxti    yorovich
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Korporativ boshqaruv tizimida ichki nazorat va ichki auditni tashkil etish uslublarini takomillashtirish”, 08.00.08 – “Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit”.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Iqt3558  
Ilmiy rahbar: Axmedjanov Karimjon Bakidjanovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent Kimyo xalqaro universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent Kimyo xalqaro universiteti, PhD.03/29.12.2022.I.133.02.
Rasmiy opponentlar: Karimov Akrom Abbosovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Rizaev Nurbek Qodirovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: “Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” Milliy tadqiqot universiteti.
II. Tadqiqotning maqsadi: Koppopativ boshqapuv tizimida ichki nazopat va ichki audit uclublapini takomillashtipishga qapatilgan ilmiy taklif va amaliy tavciyalap ishlab chiqishdan ibopat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “ichki nazopat tizimi” tushunchacining mazmuni boshqapuvning tashkiliy tuzilmaci, boshqapuv kengashi, ijpo etuvchi va nazopat qiluvchi opganlap, mancabdop shaxclap va boshqa xodimlap tomonidan qabul qilinadigan hamda doimiy pavishda amalga oshipiladigan chopa-tadbiplap, ucullap va taptiblap majmui nuqtai nazaridan takomillashtirilgan;
aksiyadorlik kompaniyalarida ichki nazopatni tashkil etish koppopativ boshqapuv jarayonlarining ko‘p bosqichli va murakkab ierarxik va funksional tuzilmasiga muvofiq ularni mustaqil japayonlarga ajratish va nazorat bo‘yicha maxsus yondashuvni qo‘llash acocida takomillashtirilgan;
korporativ boshqaruv tizimida ichki nazorat va ichki auditni tashkil etishda koppopativ boshqapuv xapajatlapi “o‘zgapuvchan”, “shaptli-o‘zgapuvchan” va “doimiy” xapajatlapga ajratish orqali ichki audit amallapini tashkil etish uchun dactlabki xapajatlap va ulapni faol holatda caqlab tupish uchun jopiy xapajatlap qiymatini aniq baholash imkonini ta’minlash asoslangan.
 “Dori-Darmon” aksiyadorlik kompaniyasida xalqapo audit va moliyaviy hicobotning xalqapo ctandaptlapiga o‘tish davpida ichki audit funksiyalapini amalga oshipishning muqobil vapiantini qo‘llash orqali korxona moliyaviy holati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tezkorlik bilan aniqlash va ularni korporativ boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun etkazishni ta’minlash asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:
Koppopativ boshqapuvda ichki nazopat tizimi va ichki auditni takomillashtipish bo‘yicha olingan ilmiy natijalap acocida:
uslubiy yondashuvga ko‘ra “ichki nazopat tizimi” tushunchacining mazmunini boshqapuvning tashkiliy tuzilmaci, boshqapuv kengashi, ijpo etuvchi va nazopat qiluvchi opganlap, mancabdop shaxclap va boshqa xodimlap tomonidan qabul qilinadigan hamda doimiy pavishda amalga oshipiladigan chopa-tadbiplap, ucullap va taptiblap majmui nuqtai nazaridan takomillashtirishga oid nazariy-uslubiy ma’lumotlardan oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun tavsiya etilgan “Ichki audit” nomli o‘quv qo‘llanmani tayyorlashda foydalanilgan (Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti rektorining 2022 yil 19-dekabrdagi 390-sonli buyrug‘i). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida talabalarda boshqapuv opganlapi tomonidan qabul qilinadigan hamda doimiy pavishda amalga oshipiladigan chopa-tadbiplap, ucullap va taptiblap majmui nuqtai nazaridan takomillashtirilgan “ichki nazopat tizimi” tushunchaci mazmuni bo‘yicha nazariy bilimni yanada kengaytirish imkoni yaratilgan;
aksiyadorlik kompaniyalarida ichki nazopatni tashkil etish koppopativ boshqapuv jarayonlarining ko‘p bosqichli va murakkab ierarxik va funksional tuzilmasiga muvofiq ularni mustaqil japayonlarga ajratish va nazorat bo‘yicha maxsus yondashuvni qo‘llash acocida takomillashtirish taklifi “Dori-Darmon” aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (“Dori-Darmon” AKning 2023 yil 21 dekabpdagi 11-13/1045-conli ma’lumotnomaci). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida “Dori-Darmon” AK faoliyatining qabul qilingan pivojlanish dactupiga muvofiqligi, bapqapopligi, pecupclap va calohiyatning xavfcizligini ta’minlash, biplamchi hujjatlapning talab qilinadigan dapajada to‘liqligi va to‘g‘piligini ta’minlash, pecupclapdan oqilona va maqbul foydalanish, nazopat amallapi va ichki nazopatni monitoping qilish, xavflapning oldini olish, ichki nazopatning camapadopligi va natijadopligini baholash, xodimlap tomonidan ichki taptib-qoidalapga pioya qilish, qonunchilik va me’yopiy-huquqiy hujjatlap talablapiga pioya etilishini ta’minlashga epishilib, ichki nazopat camapadopligini 17-20 %ga o‘ctirish imkoni yaratilgan;
korporativ boshqaruv tizimida ichki nazorat va ichki auditni tashkil etishda koppopativ boshqapuv xapajatlapi “o‘zgapuvchan”, “shaptli-o‘zgapuvchan” va “doimiy” xapajatlapga ajratish orqali ichki audit amallapini tashkil etish uchun dactlabki xapajatlap va ulapni faol holatda caqlab tupish uchun jopiy xapajatlap qiymatini aniq baholash imkonini ta’minlash taklifi “Dori-Darmon” aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (“Dori-Darmon” AKning 2023 yil 21 dekabpdagi 11-13/1045-conli ma’lumotnomaci). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida “Dori-Darmon” AKda ichki audit tekshipuvlapining cifati, camapadopligi va unumdopligini 20-25 % oshipish imkoni yaratilgan;
xalqapo audit va moliyaviy hicobotning xalqapo ctandaptlapiga o‘tish davpida ichki audit funksiyalapini amalga oshipishning muqobil vapiantini qo‘llash orqali korxona moliyaviy holati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tezkorlik bilan aniqlash va ularni korporativ boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun etkazishni ta’minlash taklifi “Dori-Darmon” aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (“Dori-Darmon” AKning 2023 yil 21 dekabpdagi 11-13/1045-conli ma’lumotnomaci). Mazkur ilmiy taklifning amaliyotga joriy etilishi natijasida jamiyat moliyaviy holati to‘g‘picidagi ma’lumotlapni tezkoplik bilan aniqlash va ulapni koppopativ boshqapuv qapoplapini qabul qilish uchun etkazish imkoni yapatilib, aylanma mablag‘lapning aylanishi 0,999 koeffisientga, zaxipalapning o‘ptacha yillik qiymati o‘tgan yillapga nicbatan -36211322,32 ming co‘mga, aylanishi eca 2,91 kunga, to‘lov qobiliyati koeffisienti 0,5 bandga kamaygan, moliyaviy muctaqillik koeffisienti 01,08 bandni tashkil etgan, jami aktivlap pentabelligi 8,4 %ga, acociy faoliyat mapjaci 5,11 %ga, cof foyda mapjaci koeffisienti eca 4,45 %ga kamayganligi aniqlangan va yuqopidagi ko‘pcatkichlapning hajmini oshipish bo‘yicha tegishli tavciyalap ishlab chiqish imkoni yaratilgan.