Yarmuxamedov Alisher Salidjanovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Erkaklarda birlamchi bepushtlik patogenezida immuno-genetik mexanizmlar: diagnostika va  davolashga yondashuvlar», 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya; 14.00.31 – Urologiya  (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.1.DSc/Tib820.
Ilmiy rahbarlar: Aripova Tamara Uktamovna, tibbiyot fanlari doktori, akademik; Gaybullaev Asilbek Asadovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Immunologiya va inson genomikasi instituti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami:  Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Urazmetova Maisa Dmitrievna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Gamidov Safar Isroilovich, tibbiyot fanlari doktori, professor;  Ismailova Guli Amindjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarkand davlat tibbiyot universiteti.
 Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: erkaklarda birlamchi bepushtlikni immuno-genetik mexanizmlarni aniqlash xamda  tashxislash  va  davolashga  yondashuvlarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor barcha tekshirilgan birlamchi bepushtligi bo‘lgan erkaklar qon zardobida ingibin V, fruktoza va sink ionlari miqdorining ishonarli kamayishi va faqat sekretor bepushtlikda FSG va LG gormonlari miqdorining ortishi kasallik klinik kechishi bilan to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi aniqlangan;
ilk bor bepushtlikning ekskretor shakli tabiiy killer (TK) hujayralar soni, IL-2, IL-6 va TNFa sitokinlar miqdorining ishonarli ortishi, sekretor shakli esa CD25+ limfotsitlar soni, IL-6 va TNFa sitokinlar miqdorining ortishi fonida tabiiy killer (TK) hujayralar soni va IL-2 miqdorining ishonarli kamayishi sharoitida rivojlanishi isbotlangan;
ilk bor erkaklarda birlamchi bepushtligi sekretor shakliga CFTR genining CFTR_F508del (OR≥10,252 Wald 95% CI: 1.279 >10.252> 82.155, χ2≥7,198) polimorfizmi,  idiopatik bepushtligiga  CFTR_W1282X (OR≥7,33 i Wald 95% CI: 0.849 >7> 57.694, χ2≥4,37) polimorfizmining   ko‘proq darajada tarqalganligi sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor idiopatik bepushtlik bilan kasallangan erkaklar guruhidagi CFTR genining N1303K polimorfizmi (χ2≥3,44; OR≥5,95) haqiqiy ahamiyatli emasligi, ammo ushbu tendensiyaning ko‘p sonli namunalarda kengayishi erkaklarda idiopatik bepushtlikni bashorat qilish markeri  bo‘lishi mumkinligi asoslangan;
ilk bor birlamchi bepushtlikning sekretor va idiopatik shakllari bo‘lgan erkaklar Y xromosomasining aniqlangan AZFb: sY127, AZFa: sY86 va AZFc: sY254 delesiya mintaqalari o‘zaro ishonarli darajada farqli emasligi xamda klinik kechishida mustaqil omil bo‘lib xizmat qilmasligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Immunologiya va inson genomikasi instituti Ekspert kengashining 2023 yil 27 noyabrdagi № DSc 5a-2/003-son xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati:  ilk bor barcha tekshirilgan birlamchi bepushtligi bo‘lgan erkaklar qon zardobida ingibin V, fruktoza va sink ionlari miqdorining ishonarli kamayishi va faqat sekretor bepushtlikda FSG va LG gormonlari miqdorining ortishi kasallik klinik kechishi bilan to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi aniqlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: kasallikning shakllanishi va uning oqibatida yuzaga kelgan bepushtlik bilan asoratlanishi qon zardobida ingibin V, fruktoza va sink ionlari miqdori va sekretor bepushtlikda FSG va LG gormonlari miqdorini baholash muxim rol` o‘ynagan; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilingan (Immunologiya va inson genomikasi institutining 2023 yil 22 sentyabrdagi DSc 4a-1/003-sonli ma’lumotnomasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  ilmiy natijalarning joriy qilinishi erkaklar bepushtligini erta tashxislash va davolash taktikasini amalga oshirish, kasallik asoratlarini kamaytirish, tibbiy yordam ko‘rsatish sifatini oshirish, kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda bepushtlikdan xalos bo‘lishga imkon yaratgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilinishida kasallikni korregishlashda 1 davolanish kursi shuni ko‘rsatdiki, bir bemor uchun samaradorlik 140351 sumni, erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislashda iqtisodiy samaradorlik 1 400 000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Yarmuxamedov Alisher Salidjanovichning «Erkaklar bepushtligini korregirlash usuli» va «Bepushtlikda erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislash algoritmi»  nomli uslubiy tavsiyanomalari tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2020 yil 30 noyabrdagi 8n-r/526-sonli va 8n-r/527-sonli ma’lumotnomalari).
ikkinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor bepushtlikning ekskretor shakli tabiiy killer (TK) hujayralar soni, IL-2, IL-6 va TNFa sitokinlar miqdorining ishonarli ortishi, sekretor shakli esa CD25+ limfotsitlar soni, IL-6 va TNFa sitokinlar miqdorining ortishi fonida tabiiy killer (TK) hujayralar soni va IL-2 miqdorining ishonarli kamayishi sharoitida rivojlanishi isbotlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati:  bepushtlikning ekskretor va sekretor shakllari immunokompetent hujayralar (TK, CD25+) va sitokinlarning (IL-2, IL-6 va TNFa) immun javob faoliyati xosil bulib patologik jarayonning tabiati, uning kuchayishi va rivojlanishiga bog‘liqligi tarzida namoyon bo‘ladi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi:  ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilingan (Immunologiya va inson genomikasi institutining 2023 yil 22 sentyabrdagi DSc 4a-1/003-sonli ma’lumotnomasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  ilmiy natijalarning joriy qilinishi erkaklar bepushtligini erta tashxislash va davolash taktikasini amalga oshirish, kasallik asoratlarini kamaytirish, tibbiy yordam ko‘rsatish sifatini oshirish, kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda bepushtlikdan xalos bo‘lishga imkon yaratgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilinishida kasallikni korregishlashda 1 davolanish kursi shuni ko‘rsatdiki, bir bemor uchun samaradorlik 140351 sumni, erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislashda iqtisodiy samaradorlik 1 400 000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Yarmuxamedov Alisher Salidjanovichning «Erkaklar bepushtligini korregirlash usuli» va «Bepushtlikda erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislash algoritmi»  nomli uslubiy tavsiyanomalari tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2020 yil 30 noyabrdagi 8n-r/526-sonli va 8n-r/527-sonli ma’lumotnomalari);
uchinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor erkaklarda birlamchi bepushtligi sekretor shakliga CFTR genining CFTR_F508del (OR≥10,252 Wald 95% CI: 1.279 >10.252> 82.155, χ2≥7,198) polimorfizmi,  idiopatik bepushtligiga  CFTR_W1282X (OR≥7,33 i Wald 95% CI: 0.849 >7> 57.694, χ2≥4,37) polimorfizmining   ko‘proq darajada tarqalganligi sabab bo‘lishi isbotlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: erkaklarda birlamchi bepushtligi sekretor va idiopatik shakllariga CFTR genining turli polimorf variantlari polimorfizmining ko‘proq darajada tarqalganligi sabab bo‘lishi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilingan (Immunologiya va inson genomikasi institutining 2023 yil XX sentyabrdagi DSc 4a-1/003-sonli ma’lumotnomasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  ilmiy natijalarning joriy qilinishi erkaklar bepushtligini erta tashxislash va davolash taktikasini amalga oshirish, kasallik asoratlarini kamaytirish, tibbiy yordam ko‘rsatish sifatini oshirish, kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda bepushtlikdan xalos bo‘lishga imkon yaratgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilinishida kasallikni korregishlashda 1 davolanish kursi shuni ko‘rsatdiki, bir bemor uchun samaradorlik 140351 sumni, erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislashda iqtisodiy samaradorlik 1 400 000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Yarmuxamedov Alisher Salidjanovichning «Erkaklar bepushtligini korregirlash usuli» va «Bepushtlikda erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislash algoritmi»  nomli uslubiy tavsiyanomalari tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2020 yil 30 noyabrdagi 8n-r/526-sonli va 8n-r/527-sonli ma’lumotnomalari).
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati: ilk bor idiopatik bepushtlik bilan kasallangan erkaklar guruhidagi CFTR genining N1303K polimorfizmi (χ2≥3,44; OR≥5,95) haqiqiy ahamiyatli emasligi, ammo ushbu tendensiyaning ko‘p sonli namunalarda kengayishi erkaklarda idiopatik bepushtlikni bashorat qilish markeri  bo‘lishi mumkinligi asoslangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: erkaklarda idiopatik bepushtlikka moyillikning shakllanishi CFTR genining N1303K polimorfizmi orqali bashorat qilish mumkinligi bilan izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilingan (Immunologiya va inson genomikasi institutining 2023 yil XX sentyabrdagi DSc 4a-1/003-sonli ma’lumotnomasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  ilmiy natijalarning joriy qilinishi erkaklar bepushtligini erta tashxislash va davolash taktikasini amalga oshirish, kasallik asoratlarini kamaytirish, tibbiy yordam ko‘rsatish sifatini oshirish, kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda bepushtlikdan xalos bo‘lishga imkon yaratgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilinishida kasallikni korregishlashda 1 davolanish kursi shuni ko‘rsatdiki, bir bemor uchun samaradorlik 140351 sumni, erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislashda iqtisodiy samaradorlik 1 400 000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Yarmuxamedov Alisher Salidjanovichning «Erkaklar bepushtligini korregirlash usuli» va «Bepushtlikda erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislash algoritmi»  nomli uslubiy tavsiyanomalari tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2020 yil 30 noyabrdagi 8n-r/526-sonli va 8n-r/527-sonli ma’lumotnomalari).
beshinchi ilmiy yangilik: ilmiy yangilikning mohiyati:  ilk bor birlamchi bepushtlikning sekretor va idiopatik shakllari bo‘lgan erkaklar Y xromosomasining aniqlangan AZFb: sY127, AZFa: sY86 va AZFc: sY254 delesiya mintaqalari o‘zaro ishonarli darajada farqli emasligi xamda klinik kechishida mustaqil omil bo‘lib xizmat qilmasligi aniqlangan; ilmiy yangilikning ahamiyati: birlamchi bepushtlikning sekretor va idiopatik shakllari bo‘lgan erkaklar Y xromosomasining delesiya mintaqalari o‘zaro ishonarli darajada farqli emasligi xamda klinik kechishida mustaqil omil bo‘lib xizmat qilmasligi izoxlanadi; ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: ilmiy natijalar sog‘liqni saqlash amaliyotiga, jumladan, Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilingan (Immunologiya va inson genomikasi institutining 2023 yil XX sentyabrdagi DSc 4a-1/003-sonli ma’lumotnomasi); ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  ilmiy natijalarning joriy qilinishi erkaklar bepushtligini erta tashxislash va davolash taktikasini amalga oshirish, kasallik asoratlarini kamaytirish, tibbiy yordam ko‘rsatish sifatini oshirish, kasalxonada davolanish davomiyligini qisqartirish xamda bepushtlikdan xalos bo‘lishga imkon yaratgan; ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat:  Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazining Buxoro filiali  va Toshkent shahar “Mediofarm EKO” reproduktiv salomatlik xususiy klinikasi amaliy faoliyatiga joriy qilinishida kasallikni korregishlashda 1 davolanish kursi shuni ko‘rsatdiki, bir bemor uchun samaradorlik 140351 sumni, erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislashda iqtisodiy samaradorlik 1 400 000 so‘mni tashkil qilgan; xulosa: Yarmuxamedov Alisher Salidjanovichning «Erkaklar bepushtligini korregirlash usuli» va «Bepushtlikda erkaklar jinsiy tizimi yordamchi bezlari faoliyatini tashxislash algoritmi»  nomli uslubiy tavsiyanomalari tasdiqlangan (Sog‘liqni saqlash vazirligining 2020 yil 30 noyabrdagi 8n-r/526-sonli va 8n-r/527-sonli ma’lumotnomalari).