Kudratova Shaxodat Ramazonovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «COVID-19 o‘tkazgan menopauza yoshidagi ayollarda nevrologik buzilishlar rivojlanishi xavfining neyroimmunologik prediktorlari» 14.00.13 –Nevrologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.4.PhD/Tib3163
Ilmiy rahbar: Xaydarova Dildora Kodirovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.04.30.04.2022.Tib.93.02.
Rasmiy opponentlar: Djurabekova Aziza Taxirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Raimova Malika Muxamedjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Asfendiyarov nomidagi Qozog‘iston milliy tibbiyot universiteti (Qozog‘iston Respublikasi).
Dissertatsiyaning yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: COVID-19 bilan kasallangan, menopauzayoshidagi ayollarda nevrologik kasalliklar tuzilishini o‘rganish, COVIDdan keyingi davrda nevrologik nomutanosiblik rivojlanishini bashorat qiluvchi neyroimmunologik sitokinlarni aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
COVID-19 infeksiya o‘tkazgan menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish uchun birlamchi tibbiy yordam uchun prognostik shkala ishlab chiqilgan;
COVID-19 infeksiyasi o‘tkazgan menopauza davridagi ayollarda markaziy va vegetativ nerv sistemasi o‘zgarishlari kompleks baxolash asosida davolash asoslangan;
koronavirus infeksiyasi o‘tkazgan menopauza yoshidagi ayollarda nevrologik nuqsonlar va immunologik va gormonal o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlik asoslangan;
menopauza o‘tkazgan ayollarda COVID-19 dan keyingi o‘zgarishlarni erta davolash, reabilitatsiya va turli xil asoratlarning oldini olish uchun nevrologik nuqsonlarni tashhislash immunologik markerlari isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ilmiy yangilikning mohiyati: COVID-19 infeksiya o‘tkazgan menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish uchun birlamchi tibbiy yordam uchun prognostik shkala ishlab chiqilgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish maqsadida olingan Veyna, Meno-D so‘rovnomalari, MMI, Grin, Kerdo shkalasi hamda immunologik ko‘rsatchichlarni (IL-1β, IL-2, IL-4, IL-6, IL-10) uyg‘unlikda qo‘llagan holda ishlab chiqilgan shkala birlamchi tibbiy yordam uchun prognostik axamiyatga ega ekanligi isbotlangan; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyati Vobkent tumani tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (29.05.2023 y.; № 15/1) bilan, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasiga qarashli poliklinikasi bo‘yicha buyruq (15.05.2023 y.; № 27/6) bilan amaliyotga joriy etildi.
Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish maqsadida birlamchi tibbiy yordam uchun ishlab chiqilgan prognostik shkaladan foydalanish bemorlarning erta tashxislanishiga, tezroq tuzalishiga, kunlarini qisqartirishga va shu bilan birga bemorlar va ularning oila a’zolarining hayot sifatini yaxshilashga imkon bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayol uchun nevrologik kasalliklarni tashxislash va davolash, ishlab chiqilgan diagnostik va davolash amaliyoti davolash xarajatlarining quyidagicha iqtisod bo‘lishiga olib kelgan: nevrologik asoratlar kuzatilgan COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayollarda tashxislash uchun shifokorga murojaat sarf-xarajatlar miqdori – 48 000 so‘m; bir kunlik davolash harajati 210 000 so‘mni tashkil qilgan. Kompleks davolashda davo muddati 5 kunga qisqarishi hisobiga iqtisodiy samaradorlik belgilandi va umumiy tadqiqot hisobiga byudjet mablag‘larini 34 220 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan.Xulosa: yangi tashxislash va davolash amaliyotining joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 362 500 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: « COVID -19 o‘tkazgan menopauzadagi ayollarda nevrologik buzilishlar rivojlanishi xavfining neyroimmunologik prediktorlari» mavzusida uslubiy tavsiyanoma va undagi ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2023 yil 8 iyundagi 01/04/3144-son xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning mohiyati: COVID-19 infeksiyasi o‘tkazgan menopauza davridagi ayollarda markaziy va vegetativ nerv sistemasi o‘zgarishlari kompleks baxolangan.COVID-19 infeksiyasi o‘tkazgandan keyin menopauza davridagi ayollarda markaziy va vegetativ nerv tizimlaridagi patologik o‘zgarishlarni an’anaviy davolash usullari bilan taqqoslaganda keltirilgan usullarni alohida qo‘llanishining samaradorligi aniqlandi, shuningdek - ular uyg‘unlikda qo‘llanganida yuqori samaradorlik qayd etilgan. Ushbu davolash usullarini an’anaviy davo bilan birgalikda qo‘llanilganda bemor ayollarda Kasallik asoratlari soni hamda markaziy va vegetativ nerv tizimidagi patologik o‘zgarishlarning umumiy sonini sezilarli darajada kamayganligi isbotlangan; Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 infeksiyasi o‘tkazgandan keyin menopauza davridagi ayollarda markaziy va vegetativ nerv tizimlaridagi patologik o‘zgarishlarni an’anaviy davolash usullari bilan keltirilgan usullarni uyg‘unlikda qo‘llanganida yuqori samaradorlik qayd etilgan va davolashni kompleks qo‘llanilishini unikal sxemasi ishlab chiqilgan va shifokor taktikasi asoslangan; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyati Buxoro tumani tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (29.05.2023 y.; № 15/1) bilan, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasiga qarashli poliklinikasi bo‘yicha buyruq (15.05.2023 y.; № 27/6) bilan amaliyotga joriy etildi.Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish maqsadida birlamchi tibbiy yordam uchun ishlab chiqilgan prognostik shkaladan foydalanish bemorlarning erta tashxislanishiga, tezroq tuzalishiga, kunlarini qisqartirishga va shu bilan birga bemorlar va ularning oila a’zolarining hayot sifatini yaxshilashga imkon bergan.Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayol uchun nevrologik kasalliklarni tashxislash va davolash, ishlab chiqilgan diagnostik va davolash amaliyoti davolash xarajatlarining quyidagicha iqtisod bo‘lishiga olib kelgan: nevrologik asoratlar kuzatilgan COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayollarda tashxislash uchun shifokorga murojaat sarf-xarajatlar miqdori – 48 000 so‘m; bir kunlik davolash harajati 210 000 so‘mni tashkil qilgan. Kompleks davolashda davo muddati 5 kunga qisqarishi hisobiga iqtisodiy samaradorlik belgilandi va umumiy tadqiqot hisobiga byudjet mablag‘larini 34 220 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan.Xulosa: yangi tashxislash va davolash amaliyotining joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 362 500 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Optimizatsiya metodov diagnostiki kognitivnix rasstroystv u jenshhin v menopauze perenesshix COVID -19» mavzusida uslubiy tavsiyanoma va undagi ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan tomonidan 2023 yil 8 iyundagi 01/04/3143-son xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning mohiyati: Koronavirus infeksiyasi o‘tkazgan menopauza yoshidagi ayollarda nevrologik nuqsonlar va immunologik va gormonal o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlik asoslangan.COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish va bu nevrologik nuqsonlarni oldini olish maqsadida bemorlarda immunologik va gormonal o‘zgarishlarni aniqlash usulini qo‘llash orqali davolashni unikal sxemasi ishlab chiqildi va shifokor taktikasiga asoslangan; Ilmiy yangilikning ahamiyati: COVID-19 infeksiyasi o‘tkazgandan keyin menopauza davridagi ayollarda nevrologik nuqsonlar, immunologik va gormonal o‘zgarishlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rgangan holda davolashni kompleks qo‘llanilishini unikal sxemasi ishlab chiqilgan va bu asoratlar sonini kamaytirish hamda uzoq muddatlarda ijobiy klinik-immunologik natijalar olish imkonini bergan; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyati Vobkent tumani tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (29.05.2023 y.; № 15/1) bilan, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasiga qarashli poliklinikasi bo‘yicha buyruq (15.05.2023 y.; № 27/6) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish maqsadida birlamchi tibbiy yordam uchun ishlab chiqilgan prognostik shkaladan foydalanish bemorlarning erta tashxislanishiga, tezroq tuzalishiga, kunlarini qisqartirishga va shu bilan birga bemorlar va ularning oila a’zolarining hayot sifatini yaxshilashga imkon bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayol uchun nevrologik kasalliklarni tashxislash va davolash, ishlab chiqilgan diagnostik va davolash amaliyoti davolash xarajatlarining quyidagicha iqtisod bo‘lishiga olib kelgan: nevrologik asoratlar kuzatilgan COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayollarda tashxislash uchun shifokorga murojaat sarf-xarajatlar miqdori – 48 000 so‘m; bir kunlik davolash harajati 210 000 so‘mni tashkil qilgan. Kompleks davolashda davo muddati 5 kunga qisqarishi hisobiga iqtisodiy samaradorlik belgilandi va umumiy tadqiqot hisobiga byudjet mablag‘larini 34 220 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan.Xulosa: yangi tashxislash va davolash amaliyotining joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 362 500 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: « COVID-19 o‘tkazgan menopauzadagi ayollarda nevrologik buzilishlar rivojlanishi xavfining neyroimmunologik prediktorlari» mavzusida uslubiy tavsiyanoma va undagi ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2023 yil 8 iyundagi 01/04/3144-son xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning mohiyati: menopauza o‘tkazgan ayollarda COVID-19 dan keyingi o‘zgarishlarni erta davolash, reabilitatsiya va turli xil asoratlarning oldini olish uchun nevrologik nuqsonlarni tashhislash immunologik markerlari isbotlangan.Ilmiy yangilikning ahamiyati: Olingan malumotlarga asoslanib, erta davolash, reabilitatsiya va turli xil asoratlarning oldini olish uchun nevrologik nuqsonlarni tashhislash immunologik markerlarini o‘rganish yaqin vaqt ichida asoratlar sonini kamaytirish hamda uzoq muddatlarda ijobiy klinik-immologik natijalar olishga va davolash samaradorligini oshirishga erishilgan. Ishning natijalari respublikada nevrolog shifokorlar amaliyotiga tadbiq etildi va ulardan Buxoro Davlat tibbiyot institutining davolash ishi fakul`teti o‘quv jarayonida, ma’ruzalar o‘qish hamda talabalar bilan amaliy mashg‘ulotlar olib borishda foydalanilmoqda;Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyati Buxoro tumani tibbiyot birlashmasi bo‘yicha buyruq (29.05.2023 y.; № 15/1) bilan, Buxoro shaxar tibbiyot birlashmasiga qarashli poliklinikasi bo‘yicha buyruq (15.05.2023 y.; № 27/6) bilan amaliyotga joriy etildi.
Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi ayollarda nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfini prognoz qilish maqsadida birlamchi tibbiy yordam uchun ishlab chiqilgan prognostik shkaladan foydalanish bemorlarning erta tashxislanishiga, tezroq tuzalishiga, kunlarini qisqartirishga va shu bilan birga bemorlar va ularning oila a’zolarining hayot sifatini yaxshilashga imkon bergan.Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayol uchun nevrologik kasalliklarni tashxislash va davolash, ishlab chiqilgan diagnostik va davolash amaliyoti davolash xarajatlarining quyidagicha iqtisod bo‘lishiga olib kelgan: nevrologik asoratlar kuzatilgan COVID-19 bilan kasallangan, menopauza davridagi bemor ayollarda tashxislash uchun shifokorga murojaat sarf-xarajatlar miqdori – 48 000 so‘m; bir kunlik davolash harajati 210 000 so‘mni tashkil qilgan. Kompleks davolashda davo muddati 5 kunga qisqarishi hisobiga iqtisodiy samaradorlik belgilandi va umumiy tadqiqot hisobiga byudjet mablag‘larini 34 220 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan.Xulosa: yangi tashxislash va davolash amaliyotining joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 362 500 so‘mga iqtisod qilish imkonini bergan. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: « COVID-19 o‘tkazgan menopauzadagi ayollarda nevrologik buzilishlar rivojlanishi xavfining neyroimmunologik prediktorlari» mavzusida uslubiy tavsiyanoma va undagi ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan tomonidan 2023 yil 8 iyundagi 01/04/3143-son xat yuborilgan.
