Nabieva Nozima Abdurahimovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Bolalar miya falajligida simptomatik epilepsiya rivojlanishining klinik molekulyar-genetik jihatlari va reabilitatsiyasini optimallashtirish», 14.00.13 – Nevrologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.1. PhD/Tib2474.
Ilmiy raxbar: Sadikova Gulchexra Kabulovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi, IK raqami: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.04/30.04. 2022.Tib.93.02.
Rasmiy opponentlar: Djurabekova Aziza Taxirovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Raimova Malika Muxammedjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor
Yetakchi tashkilot: Sankt-Peterburg davlat pediatriya tibbiyot universiteti (Rossiya )
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: simptomatik epilepsiya bilan kechuvchi bolalar miya falajligining klinik, molekulyar-genetik xususiyatlarini tansiflash, bashoratlash tamoyillarini ishlab chiqish va reabilitatsiyasini optimallashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
BMF ning spastik shakllarida epileptik tutqanoqning tez-tez va juda tez-tez eshakllari uchrashi baholanib, ilk marotabi kasallikning autosom resessiv va resessiv X-bog‘langan irsiy turlari mavjudligi isbotlangan;
BMF bo‘lgan bemorlarda patologik EEG, “shartli patologik” epileptiform faollik va epilepsiyaning nasliylik xususiyatlari o‘rtasidagi korrelyasion bog‘liqlik aniqlangan;
Miya falaji bo‘lgan bolalarda folat metabolizmi genlari (MTHFR (C677T), MTHFR (A1298C), MTR (A2756G), MTRR (A66G) taqsimoti asosida BMF ning turli shakllarining genetik geterogenligi asoslangan;
ilk bor SE siz MTRR (A66G) va SE MTHFR (C677T) va MTRR (A66G) bilan BMF bo‘lgan bemorlarda epilepsiya rivojlanish xavfini statistik jihatdan ishonarli darajada oshiradigan nomzod-genlar aniqlangan;
“Levetiratsetam” preparati bilan BMF fonida tutqanoq xurujlarini davolash taktikasi optimallashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Ilmiy yangilikning mohiyati: bolalar miya falajligining spastik shakllaridakuzatiladigantez-tez va juda tez-tez epileptik tutqanoqlar o‘rganilib, birinchi marta kasallikning autosom resessiv va resessiv X-bog‘langan irsiy turlari mavjudligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Simptomatik epilepsiya bolalar miya falajligining spastik shakli bilan kasallangan bemorlarning ko‘pchiligida (87,3%) tashhislanadi. Tez-tez va juda tez uchraydigan epileptik tutqanoqlar ko‘pincha ikki tomonlama gemiplegik va bolalar miya falajligining gemiplegik shakllarida aniqlanishi (mos ravishda 45,2% va 28,6%), mazkur bemor bolalarda kasallikning asoratlarini oldini olinishiga karatilgan chora tadbirlarni belgilanib olinishi davolash natijalarini yaxshilashga ko‘maklashib, shifo jarayonini tezlashtiradi, kasallikning autosom resessiv va resessiv X-bog‘langan irsiy turlari aniqlangangini hisobga olinishi davolanish samarasini oshirishga imkon bergan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (18.04.2023 y.; №7/2) hamda Buxoro viloyat psixonevrologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (21.04.2023 y.; № 5/1) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: tez-tez va juda tez-tez epileptik tutqanoqlar, ayniqsa bolalar miya falajligining spastik shakllarida o‘rnatilganligi, bemorlarning barchasida kasallikning asoratlarini oldini olishda inobatga olinishidan foydalanish, bemor bolalarni tashxislash va davolash sifatini yaxshilaydi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: tez-tez va juda tez-tez epileptik tutqanoqlar, ayniqsa bolalar miya falajligining spastik shakllarida o‘rnatilganligio‘z navbatida bemor bolalarning barchasida kasallikning asoratlarini oldini olishda inobatga olinib davolashning zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish, kasallik asoratlarini oldini olishga hamda bemorlarni sarflanadigan xarajatlarini 1 155000 so‘mga kamaytirishga erishildi. Kasallikning autosom resessiv va resessiv X-bog‘langan irsiy turlari aniqlangangini hisobga olinishi: bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 5 kunga qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 1155 000 so‘mga kamaytirgan (BVBKTTM ning preyskurantiga ko‘ra shifoxonada 1 kun qolish 231.000 so‘mni tashkil qiladi); shifoxonada bo‘lish davrining bir necha kunga qisqartirilishi hisobiga dori-darmon kam talab etilgan (1 kunga o‘rtacha 120 000 so‘m dori vositalari sarflanadi. Xulosa: tez-tez va juda tez-tez epileptik tutqanoqlar, ayniqsa bolalar miya falajligining spastik shakllarida o‘rnatilganligi o‘z navbatida bemor bolalarning barchasida kasallikning asoratlarini oldini olishda inobatga olinib davolashning zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish, uzatilishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish hisobiga, 1 nafar bemor bola hisobiga byudjet mablag‘larini1 155 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 580 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Bolalar miya falajligida simptomatik epilepsiya rivojlanishining klinik molekulyar-genetik jihatlari va reabilitatsiyasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2023 yil 5 maydagi 04/2667-son xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning mohiyati: BMF bo‘lgan bemorlarda patologik EEG, “shartli patologik” epileptiform faollik va epilepsiya bo‘yicha nasliylik o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: BMF bo‘lgan bemorlarda patologik EEG, “shartli patologik” epileptiform faollik va epilepsiya bo‘yicha nasliylik o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlangan bu o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning kamaytirishga imkon berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (18.04.2023 y.; № 7/2) hamda Buxoro viloyat psixonevrologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (21.04.2023 y.; № 5/1) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: BMF bo‘lgan bemorlarda patologik EEG, “shartli patologik” epileptiform faollik va epilepsiya bo‘yicha nasliylik o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanganligi bu o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning kamaytirish hisobiga ijtimoiy samaradorlikni oshirish imkoniyatini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: BMF bo‘lgan bemorlarda patologik EEG, “shartli patologik” epileptiform faollik va epilepsiya bo‘yicha nasliylik o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanganlik usuli: bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 5,0 kungacha kunga qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 1 155 000 so‘mga kamaytirgan (BVBKTTM ning preyskurantiga ko‘ra shifoxonada 1 kun qolish 231.000 so‘mni tashkil qiladi); shifoxonada bo‘lish davrining bir necha kunga qisqartirilishi hisobiga dori-darmon kam talab etilgan (1 kunga o‘rtacha 120 000 so‘m dori vositalari sarflanadi). Xulosa: BMF bo‘lgan bemorlarda patologik EEG, “shartli patologik” epileptiform faollik va epilepsiya bo‘yicha nasliylik o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanganlik usuli,ushbu bemor bolalarni davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, kasallik asoratlarini kamaytirish imkoniniberadi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Bolalar miya falajligida simptomatik epilepsiya rivojlanishining klinik molekulyar-genetik jihatlari va reabilitatsiyasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2023 yil 5 maydagi 04/2667-son xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning mohiyati birinchi marta folat metabolizmi genlari (MTHFR (C677T), MTHFR (A1298C), MTR (A2756G), MTRR (A66G) taqsimoti asosida BMF ning turli shakllarining genetik geterogenligi tahlil qilinganhamda SE siz MTRR (A66G) va SE MTHFR (C677T) va MTRR (A66G) bilan BMF bo‘lgan bemorlarda epilepsiya rivojlanish xavfini statistik jihatdan ishonarli darajada oshiradigan nomzod-genlar aniqlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati folat metabolizmi genlari (MTHFR (C677T), MTHFR (A1298C), MTR (A2756G), MTRR (A66G) taqsimoti asosida BMF ning turli shakllarining genetik geterogenligi hamda SE siz MTRR (A66G) va SE MTHFR (C677T) va MTRR (A66G) bilan BMF bo‘lgan bemorlarda epilepsiya rivojlanish xavfini statistik jihatdan ishonarli darajada oshiradigan nomzod-genlar aniqlanganligi tahlil qilingan, bu o‘z navbatida, asoratlar rivojlanishi omilini kamaytirib, shifo jarayonini tezlashtirib, yotoq kunini qisqartirgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (18.04.2023 y.; № 7/2) hamda Buxoro viloyat psixonevrologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (21.04.2023 y.; № 5/1) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: folat metabolizmi genlari (MTHFR (C677T), MTHFR (A1298C), MTR (A2756G), MTRR (A66G) taqsimoti asosida BMF ning turli shakllarining genetik geterogenligi hamda SE siz MTRR (A66G) va SE MTHFR (C677T) va MTRR (A66G) bilan BMF bo‘lgan bemorlarda epilepsiya rivojlanish xavfini statistik jihatdan ishonarli darajada oshiradigan nomzod-genlar aniqlanganligi tahlil qilingan, ular o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: folat metabolizmi genlari (MTHFR (C677T), MTHFR (A1298C), MTR (A2756G), MTRR (A66G) taqsimoti asosida BMF ning turli shakllarining genetik geterogenligi hamda SE siz MTRR (A66G) va SE MTHFR (C677T) va MTRR (A66G) bilan BMF bo‘lgan bemorlarda epilepsiya rivojlanish xavfini statistik jihatdan ishonarli darajada oshiradigan nomzod-genlar aniqlanganligi tahlil qilingan bo‘lib, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish hisobiga bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 5,0 kunga qisqartirib, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 231 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 116000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Xulosa: folat metabolizmi genlari (MTHFR (C677T), MTHFR (A1298C), MTR (A2756G), MTRR (A66G) taqsimoti asosida BMF ning turli shakllarining genetik geterogenligi hamda SE siz MTRR (A66G) va SE MTHFR (C677T) va MTRR (A66G) bilan BMF bo‘lgan bemorlarda epilepsiya rivojlanish xavfini statistik jihatdan ishonarli darajada oshiradigan nomzod-genlar aniqlanganligi tahlil qilingan bo‘lib, ularni qo‘llashni shifoxona amaliyotiga joriy qilinishi 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 231 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 116 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Bolalar miya falajligida simptomatik epilepsiya rivojlanishining klinik molekulyar-genetik jihatlari va reabilitatsiyasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2023 yil 5 maydagi 04/2667-son xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning mohiyati: “Levetiratsetam” preparati bilan BMF fonida tutqanoq xurujlarini davolash taktikasi optimallashtirilgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati “Levetiratsetam” preparati bilan BMF fonida tutqanoq xurujlarini davolash taktikasi optimallashtirilgan, bu o‘z navbatida, asoratlar rivojlanishi omilini kamaytirib, shifo jarayonini tezlashtirib, yotoq kunini qisqartirgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (18.04.2023 y.; № 7/2) hamda Buxoro viloyat psixonevrologiya dispanseri bo‘yicha buyruq (21.04.2023 y.; № 5/1) bilan amaliyotgajoriyetildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat “Levetiratsetam” preparati bilan BMF fonida tutqanoq xurujlarini davolash taktikasi optimallashtirilgan, ular o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: “Levetiratsetam” preparati bilan BMF fonida tutqanoq xurujlarini davolash taktikasi optimallashtirilganligi tahlil qilingan bo‘lib, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish hisobiga bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 5,0 kunga qisqartirib, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 231 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 116 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Xulosa: “Levetiratsetam” preparati bilan BMF fonida tutqanoq xurujlarini davolash taktikasi optimallashtirilganligi tahlil qilingan bo‘lib, ularni qo‘llashni shifoxona amaliyotiga joriy qilinishi 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 231 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni116 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Bolalar miya falajligida simptomatik epilepsiya rivojlanishining klinik molekulyar-genetik jihatlari va reabilitatsiyasini optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangilikni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Buxoro davlat tibbiyot instituti ekspert kengashi raisiga Buxoro davlat tibbiyot instituti rektori tomonidan 2023 yil 5 maydagi 04/2667-son xat yuborilgan.
