Bekmurodov Muxammad Abdujalilovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi ximoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Burundan qon ketishida tashxislash va davolash taktikasini optimallashtirish», 14.00.21-Otorinolaringologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yhatga olingan raqam: B2021.3.PhD/Tib2074.
Ilmiy rahbar: Lutfullaev Gayrat Umrilaevich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarkand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/05.06.2020.Tib.102.02.
Rasmiy opponentlar: Shamsiev Djaxangir Fazlidinovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Kasakovskiy Anatoliy Lukyanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Ukraina).
Yetakchi tashkilot: Cha University (Janubiy Koreya).
II. Tadqiqotning maqsadi burundan qon ketishlarda burun bo‘shlig‘i mikrotsirkulyasiyasi buzilish darajasi xususiyatlarini aniqlash orqali tashxislash va davolashni takomilashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
turli patologiyalar fonida burundan qon ketishlarda qon ketish sababi, manbai, muddatini hisobga olgan holda burundan qon ketishlar chastotasi o‘zgarishi isbotlangan;
ilk bor, burundan qon ketishi bo‘lgan bemorlarda  mikrotsirkulyasiya ko‘rsatkichini aniklash maksadida lazer dopler floumetriyasi o‘tkazish orkali kon okimi chastotasi aniklangan;
burundan kon ketishi bor bemorlarda burun bo‘shlig‘idagi mikrotserkulyasiya (dopler floumetriya ko‘rsatkichlari: MK, AmaxLF,. AmaxCF) o‘zgarishlarga qarab erta davo muolajalarini o‘z vaqtida va to‘g‘ri belgilash asoslangan;
burundan qon ketish xolatlarda ana’anaviy burun bo‘shlig‘i tomponadasi o‘rniga GalenaSpon gemostatik tamponi ko‘llash orqali davolash  usuli takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi.
 Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2023 yildagi 11 sentyabrdagi 53-son xulosasiga ko‘ra (ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Samarqand davlat tibbiyot universitetining 2023 yil 1 apreldagi 1001-sonli xati yuborilgan):
birinchi ilmiy yangilik: burun bo‘shlig‘idan kon ketishlarida, qon ketish sababi, manbai, muddati taxlil kilinib, burun bushligi shilliq qavati mikrotsirkulyasiya qon tomirlari bo‘ylab qon oqimi o‘rtacha ko‘rsatkichi,  qon oqimini past chastotali tebranishi va qon oqimini pul`s tebranishi chastotasi uzgarishiga olib kelishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli SamVKTMTU Lor bulimi va Samarkand shaxar 13-son oilaviy poliklinikasida (18.03.2023 y.; № 189, 16.05.2023 y.; № 84-U ) bilan bo‘limlari amaliyotiga joriy etildi.        Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: • burundan kon ketish vaqtida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar va xatolar sonini minimallashtiradi; • davolash sifatini oshiradi; • bemorlarning hayot sifatini yaxshilaydi; • takroriy burundan kon ketish chastotasini 11,9% dan 6,6% gacha kamaytiradi.Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: yangi diagnostika va davolash usullarining  joriy qilinishi hisobiga 1 nafar bemor uchun 1 200 000 so‘m iqtisod qilindi. Qayta kon ketish darajasi 11,9 foizdan 6,6 foizga kamaytirilgani iqtisod qilinsa, bir nafar bemordan 170 000 so‘m iqtisod qilindi tashkil etadi. Xulosa: yangi burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 800 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 400 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Burundan qon ketishlarni tashxislash va davolashni optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga SamDTU prorektori tomonidan 2022 yil 1 apreldagi 1001-sonli xat yuborilgan.
ikkinchi ilmiy yangilik: bu guruh bemorlarda burun bo‘shlig‘idagi mikrotsirkulyasiya o‘zgarishlarga qarab davolash taktikasi to‘g‘ri tanlangan, shu asosida erta davo muolajalarini boshlash orqali kaytalanishning kamayishiga,  hamda davolashga ketadigan sarf xarajatlarni kamaytirishga olib keldi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli SamVKTMTU Lor bulimi va Samarkand shaxar 13-son oilaviy poliklinikasida (18.03.2023 y.; № 189, 16.05.2023 y.; № 84-U ) bilan bo‘limlari amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi Olingan natijalarning amaliyotga tadbiq etilishi, burundan kon ketishi bulgan bemorlarda mikrotsirkulyasiya kursatkichlari AmaxCF/3δx100% o‘rtacha 1,95 va AmaxLF/3δx100% o‘rtacha 10,43 gacha kamayishi isbotlanib, bu esa kon ketishlar kaytalanishini kamayishiga va bemorlar xayot sifatini bir muncha yaxshilanishiga sabab bo‘lgan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: burundan kon ketishi bulgan bemorlarda mikrotsirkulyasiya kursatkichlarida uzgarishlar kon ketishining kaytalanishiga sabab buladi, shu sababli MK taxlil kilib davolash taktikasini tanlash natijasida qo‘shimcha tekshiruvlar va asoslanmagan davolashga ketadigan sarf xarajatlar keskin kamaytirildi. Xulosa: yangi burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 800 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 400 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Burundan qon ketishlarni tashxislash va davolashni optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga SamDTU prorektori tomonidan 2022 yil 1 apreldagi 1001-sonli xat yuborilgan.
uchinchi ilmiy yangilik: burundan kon ketishi bor bemorlarda davolash usullari takomilashtirilib, ushbu usul burun bushligi mikrotsirkulyator kursatkichlari va yuldosh kasalliklarni hisobga olgan holda burun bushligi tamponadasi travmatik omilini kamaytiradi va shifo jarayonini tezlashtiradi (DGU dastur № 17494, 20.05.2022).  Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli SamVKTMTU Lor bulimi va Samarkand shaxar 13-son oilaviy poliklinikasida (18.03.2023 y.; № 189, 16.05.2023 y.; № 84-U ) bilan bo‘limlari amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: bolalar bosh miya falaji fonidagi paranazal sinusitlarni erta tashxislash va adekvat davolashni tanlashda, ushbu guruhdagi bemorlarda kasallik retsidivlanishi, hamda surunkali jarayonni cho‘zilishini oldini olishga erishilgan. Bu esa turli shakldagi bolalar bosh miya falaji bilan davolanayotgan bemorlar  reabilitatsiyasida ijobiy natija bergan. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Burundan qon ketishlarda burun tamponadasi turli usullarining taxlilil kilinib, GalenaSpon gemostatik tamponi bilan ishlab chiqilgan yangi davolash usuli 1 nafar bemor uchun kuyidagicha iqtisod bulishiga olib keldi, kuydagicha: taxlillar uchun – 700 000 sum; tampon kuyish uchun – 170 000 sum; dori- darmonlar xarajati – 100 000 sum; qayta kurik – 60 000 sum (umumiy iqtisodiy samaradorlik 1 bemor uchun 1030 000 so‘mni tashkil qildi). Xulosa: yangi burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 800 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 400 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Burundan qon ketishlarni tashxislash va davolashni optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga SamDTU prorektori tomonidan 2022 yil 1 apreldagi 1001-sonli xat yuborilgan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: burundan qon ketishlarda burun tamponadasi turli usullarining burun shilliq qavati holatiga ta’sirini aniqlash uchun shilliq qavat shishi va giperemiyasi, fibroz karashlar, po‘stloqlar mavjudligi va darajasi baholandi va natijada GalenaSpon gemostatik tamponining, dokali tamponga nisbatdan burun shilliq qavati hilpillovchi epiteliysining funksional holatiga kam ta’sir ko‘rsatishi ilmiy isbotlandi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli SamVKTMTU Lor bulimi va Samarkand shaxar 13-son oilaviy poliklinikasida (18.03.2023 y.; № 189, 16.05.2023 y.; № 84-U ) bilan bo‘limlari amaliyotiga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi Burundan qon ketishlarda burun tamponadasi turli usullarining taxlilil kilinib, GalenaSpon gemostatik tamponi bilan ishlab chiqilgan yangi davolash usuli 1 nafar bemor uchun kuyidagicha iqtisod bulishiga olib keldi, kuydagicha: taxlillar uchun – 700 000 sum; tampon kuyish uchun – 170 000 sum; dori- darmonlar xarajati – 100 000 sum; qayta kurik – 60 000 sum (umumiy iqtisodiy samaradorlik 1 bemor uchun 1030 000 so‘mni tashkil qildi). Xulosa: yangi burundan qon ketishida tashxislash va davolash usuli joriy qilinishi bir nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 800 000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 400 000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Ilmiy yangilikdan kengaytirilgan holda foydalanishi: «Burundan qon ketishlarni tashxislash va davolashni optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga SamDTU prorektori tomonidan 2022 yil 1 apreldagi 1001-sonli xat yuborilgan.