Mamatova Shaxnoza Ramizidinovna
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Erta yoshdagi bolalarda rinosinusitlarni tashxislashni optimallashtirish va davolash”, 14.00.04-Otorinolaringologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.2. RhD /Tib1324
Ilmiy rahbar: Karabaev Xurram Esankulovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent Pediatrii tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat stomatologiya instituti DSc04/30.12.2019.Tib.59.01
Rasmiy opponentlar: Yunusov Anan Sultanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Fedaratsiyasi); Shamsiev Djaxongir Fazliddinovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent;
Yetakchi tashkilot: Dog‘iston Respublikasi davlat tibbiyot universiteti (Dog‘iston Respublikasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusitni tashxislashni optimallashtirish va konservativ davolash samaradorligini oshirish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
o‘tkir rinosinusit bilan og‘rigan erta yoshdagi bolalarda noinvaziv va ko‘p ma’lumot beruvchi diagnostik usul sifatida ikki o‘lchovli ul`tratovush tekshiruvidan foydalanish asoslangan;
o‘tkir rinosinusit bilan og‘rigan erta yoshdagi bolalarda burun bo‘shlig‘ini yuvishda gaz-xromato-mass-spektrometriya usuli yordamida Haemophilus influenzae, Staphylococcus aureus, Streptococcus viridans, Moraxella catarrhalis, Proteus mirabilis, Maltophilia, Ralstonia pickettii mikroorganizmlar markerlarini aniqlash birinchi marta isbotlangan;
erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusitni davolash samaradorligini oshirish maqsadida an’anaviy davolash kompleksiga bakteriotsid intronazal spreyi va efir moyi bilan ingalatsiya qilishni kiritish isbotlangan;
birinchi marta erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusit og‘irlik darajasini aniqlash uchun EHM dasturi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Toshkent Pediatriya tibbiyot instituti ekspert kengashining 2023 yil 23 iyuldagi 03/49 son xulosasiga ko‘ra:
ikki o‘lchovli exografiyaning ahamiyati va xavfsizligini hisobga oladigan bo‘lsak, rentgen nurlarining yo‘qligi yosh bolalarda radiatsiya nurini ta’sir qilish xavfini butunlay yo‘q qiladi va shu bilan takroriy foydalanish imkonini bergan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi:Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi amaliyotiga joriy etilgan burun yondosh bo‘shliqlarining ikki o‘lchovli ultratovush tekshiruvidan foydalangan holda yosh bolalarda o‘tkir yiringli rinosinusit diagnostikasi usuli (06.10.2022; 22/7). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: ilmiy yangilik quyidagilardan iborat: nurlanish ta’sirining yo‘qligi, ishonchli va informatsion diagnostika yondashuvi, yosh bolalarda burun yondosh bo‘shlig‘i yallig‘lanish jarayonini baholash imkonini beradigan yuqori sezuvchanlik; davolash dinamikasida foydalanish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar bemorga ikki o‘lchamli ultratovush tekshiruvi joriy etilishi hisobiga 30.000 so‘m mablag‘ tejaldi. Burun yondosh bo‘shliqlari rentgenografiyasi 80 000 so‘m ekanligini hisobga olsak, burun yondoo‘ bushliklari larning ultratovush tekshiruvi 50 000 so‘m turadi. 1 nafar bemorga 30 000 so‘m tejash, yiliga 40 nafar bemor uchun 1 marotaba ultratovush tekshiruvini qo‘llasak 1200000 so‘m mablag‘ tejalishiga olib keladi. Ushbu 40 nafar bemorlardan 3 nafari ushbu kasallik bilan yiliga 3 martadan kasallansa 450 ming so‘m byujetdan tashqari mablag‘larni tejashga erishiladi. Xulosa: ikki o‘lchovli ultratovush amaliyotidan foydalangan holda burun yondosh bo‘shliqlari diagnostikasining yangi usulining joriy etilishi bir bemor hisobidan 150 ming so‘m ( yiliga 3 marta kasal bo‘lsa) byudjet mablag‘lari va 1 million 200 ming so‘m byudjetdan tashqari mablag‘larni tejash imkonini berdi. “Erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusitni tashxislashda ikki o‘lchovli exografiyani qo‘llash” mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent pediatriya tibbiyot instituti tomonidan 2022-yil 18 oktyabrdagi № 03/2162 -sonli sonli xat yuborilgan.
Ikki o‘lchovli exografiyaning ahamiyati va xavfsizligini hisobga oladigan bo‘lsak, yosh bolalarda radiatsiya nurini xavfini butunlay yo‘qligi va shu bilan ushbu tekshirish usulini burun yondosh bo‘shlig‘i kasalliklarini dinamikasida takroriy foydalanish imkonini beradi.Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi amaliyotiga joriy etilgan burun yondosh bo‘shliqlarining ikki o‘lchovli ultratovush tekshiruvidan foydalangan holda yosh bolalarda o‘tkir yiringli rinosinusit diagnostikasi usuli (06.10.2022; 22/7).Ilmiy yangilikning ahamiyati: ikki o‘lchovli exografiyaning ahamiyati va xavfsizligini hisobga oladigan bo‘lsak, yosh bolalarda radiatsiya nurini xavfini butunlay yo‘qligi va shu bilan ushbu tekshirish usulini burun yondosh bo‘shlig‘i kasalliklarini dinamikasida takroriy foydalanish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi amaliyotiga joriy etilgan burun yondosh bo‘shliqlarining ikki o‘lchovli ultratovush tekshiruvidan foydalangan holda yosh bolalarda o‘tkir yiringli rinosinusit diagnostikasi usuli (06.10.2022; 22/7).Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: ilmiy yangilik quyidagilardan iborat: nurlanish ta’sirining yo‘qligi, ishonchli va informatsion diagnostika yondashuvi, yosh bolalarda burun yondosh bo‘shlig‘i yallig‘lanish jarayonini baholash imkonini beradigan yuqori sezuvchanlik;davolash dinamikasida takror foydalanish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar bemorga ikki o‘lchamli ultratovush tekshiruvi joriy etilishi hisobiga 30.000 so‘m mablag‘ tejaldi. Agar bemor kasalikni davolanish davrida 2 marta tushilsa (kasalxonaga gospitalizatsiya davrida va davo oxirida) 60.000 ming so‘mni tashkil etsa 40 nafar bemor uchun 2400.000 so‘mni tashkil qiladi. Burin yondosh bo‘shliqlar rentgenografiyasi esa xisoblasa 40 nafar bemor uchun 3200.000 so‘mni tashkil qiladi va bemorni dinamikada kuzatish imkoni mumkin emas bu esa o‘z o‘zida kasallikka chalingan bolalarni davo samaradorligiga tasir etadi va burin yondosh bo‘shliqlar asoratlari sonini ortishiga sabab bo‘lishi mumkin.Yiliga 40 nafar bemor uchun 1 marotaba ultratovush tekshiruvini kasallik dinamikasida 2 marotaba qo‘llasak 1200.000 (3600.000-2400.000) so‘m mablag‘ tejalishiga kasallikni dinamikada kuzatish bilan bir qatorda dori darmon sarf xarajatlarini tejashga olib kelgan.Xulosa: ikki o‘lchovli ultratovush amaliyotidan foydalangan holda burun yondosh bo‘shliqlari diagnostikasining yangi usulining joriy etilishi bir bemor hisobidan 60 ming so‘m (kasalxonaga gospitalizatsiya davrida va davo oxirida ) 40 ta bemor uchun 1 million 200 ming so‘m tejash imkonini berdi.“Erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusitni tashxislashda ikki o‘lchovli exografiyani qo‘llash” mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent pediatriya tibbiyot instituti tomonidan 2022-yil 18 oktyabrdagi № 03/2162 -sonli xat yuborilgan.
Ilmiy yangilikning ahamiyati: yosh bolalarda o‘tkir rinosinusitda "Izofra 1,25%" dori vositasini intranazal spreyini to‘g‘ri va o‘z vaqtida qo‘llash kasalxonaga yotish kunlarini qisqartiradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati, Qibray tumani markaziy ko‘p tarmoqli poliklinikasi amaliyotiga joriy etildi (09.06.2022; 23-son). 22/6). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: davolash paytida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar soni minimallashtiriladi; •kasallikning qaytalanishlar sonini kamaytirish xisobiga ko‘z va kalla ichi asoratlarning uchrash chastotasini kamaytiradi; kasallik kechishi kunlari sonini kamaytiradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: 1 nafar bemor uchun 1 flakon dori butun davolash kursi uchun 55 000 ming so‘m turadi. O‘tkir rinosinusitni davolash uchun shifoxonada an’anaviy davolash usulida 1 kunlik davolanish uchun 45 000ni tashkil qiladi ( buning ichiga antibiotik dori vositasi,yallig‘lanishga qarshi dori vositasi,fiziologik eritma) bemorni ushbu usulda davolash kamida 7 kunni tashkil qilsa va davolash kursi uchun 1 nafar bemorga 315 000 so‘m byujet mablag‘i sarflanadi. Yuqoridagi dori vositasini davolash standartiga tayinlash bilan kasallik kunlari 2-3 kunga qisqaradi. Shunday qilib, tavsiya etilgan davolanishning 5 kunga xisoblasak kasalxona palata koyka kunini o‘zi 225000 so‘mni tashkil qiladi,tavsiya etilayotgan davo usulida koyka kunini o‘zidayoq 1 nafar bemor uchun 90.000 so‘m tejalishiga olib kelgan.Agar shu koyka kunini 40 nafar bemor uchun xisoblasak(40*90.000=3600.000) 3600.000 so‘m byujet mablag‘larini tejalishiga olib keladi. Xulosa: takomillashtirilgan davolash usulining qo‘llanilishi natijasida bemorlarda kasalxonada qolish kuni 2 kunga qisqarib 1 nafar bemor uchun 90 ming so‘m byudjet mablag‘larini tejalishiga olib keladi. «Erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusitni davolashni optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent pediatriya tibbiyot instituti tomonidan 2022-yil 18 oktyabrdagi № 03/2162 -sonli sonli xat yuborilgan.
Yosh bolalarda o‘tkir rinosinusitda "Anis" efir moyini to‘g‘ri va o‘z vaqtida qo‘llash bemor bolalarni kasalxonaga yotish kunlarini qisqartiradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Toshkent viloyati, Qibray tumani markaziy ko‘p tarmoqli poliklinikasi amaliyotiga joriy etildi (09.06.2022; 23-son). 22/6). Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat:Dori vositasining 1 shishasi 1 bemor uchun butun davolanish kursi 120 000 turadi. O‘tkir rinosinusitni davolash uchun shifoxonada an’anaviy terapiya bilan 1 kunlik davolanish uchun 45 000, kamida 7 kun davolash -
1 bemorga 315 000 sarflanadi. Yuqoridagi preparatni tayinlash bilan kasallik kunlari 3-4 kunga qisqaradi. Shunday qilib, tavsiya etilgan davolanishning 4 kunida - 80 000, 1 yilda - 29 200 000 so‘m tejalgan.Xulosa: takomillashtirilgan davolash usulini joriy etish har bir bemor uchun kuniga byudjetdan 80 ming so‘m, byudjetdan tashqari mablag‘lardan esa 45 ming so‘mni tejash imkonini bergan. «Erta yoshdagi bolalarda o‘tkir rinosinusitni davolashni optimallashtirish» mavzusida ilmiy yangiliklarni boshqa sog‘liqni saqlash muassasalariga joriy etish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligiga Toshkent pediatriya tibbiyot instituti tomonidan 2022-yil 18 oktyabrdagi № 03/2162 -sonli xat yuborilgan.
