Haydarov Kamoliddin Baratovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): “Kuchli gravitatsiya rejimida relyativistik astrofizik jarayonlarni matematik modellashtirish”. 05.01.07-Matematik modellashtirish. Sonli usullar va dasturlar majmui.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.1 PhD/T2644.
Ilmiy rahbar: Abdujabbarov Ahmadjon Adiljanovich Fizika-matematika fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Muhammad-Al Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: “TIQXMMI” milliy tadqiqot universiteti huzuridagi fundamental va amaliy tadqiqotlar instituti DSc.03/31.03.2022.T/FM.10.04
Rasmiy opponentlar: Hayotov Abdullo Rakhmonovich, fizika-matematika fanlari doktori, professor, Mamadjanov Axrorjon Ibragimovich, fizika-matematika fanlari nomzodi, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat universititeti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotining maqsadi astrofizik kompakt obektlar yaqinidagi optik-energetik jarayonlar uchun matematik modellar va hisoblash algoritmlarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy ilmiy yangiligi:
aksial-simmetrik qora tuynuk atrofidagi ekvatorial tekisligida fotonlar harakati parametrlangan metrikada o‘rganildi.
kvazi-normal modalar haqida ma’lumot olish uchun fotonning nostatsionar doiraviy orbitalari uchun orbital chastotalari va Lyapunov ko‘rsatkichi uchun qiymatlar olindi.
metrikaning dastlabki ikkita parametri ekvator tekisligidagi foton traektoriyasiga asosiy hissa qo‘shishi aniqlandi. Spin parametri va birinchi ikkita kengayish parametrining ortishi bilan fotonlarning aylana orbitalarining radiusi kamayishi ko‘rsatilgan.
bundan tashqari, gravitatsion to‘lqinlarining so‘nishi parametrizasiyalangan metrikaning kengayish parametrlariga juda sezgir ekanligi ko‘rsatilgan.
gravitatsiyaning konformal nazariyasi doirasida magnitlangan zarrachaning qora tuynuk atrofida tashqi magnit maydon ishtirokida harakatining matematik modeli yaratildi. Konformal tortishish parametrlari magnitlangan zarrachalarning stabil aylana orbitalarining radiuslarini oshishi ko‘rsatildi.
korong‘u materiya mavjudligida qora tuynuklarning aksial-simmetrik echimini olish algoritmi ishlab chiqildi. Qorong‘u materiya bilan o‘ralgan aylanuvchi qora tuynuk uchun echimlar olindi va tahlil qilinadi.
korong‘u materiyaning mavjudligi qo‘shimcha kosmologik hodisalar gorizontini yaratishi va stabil doiraviy orbitalar radiuslarini oshirishi ko‘rsatildi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Umumiy nisbiylik nazariyasida magnitlangan va zaryadlangan zarralarning impuls momenti harakatining ishlab chiqilgan matematik modellari asosida:
magnitlangan zarralar harakati va magnit effektlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar Shanxay shahridagi Fudan universiteti (FU) olimlari tomonidan foydalangan (Fudan Universiteti, Xitoy, 2022 yil 15-iyuldagi ma’lumotnomasi). Zarrachalarning magnit qiymati va deformatsiyalangan bo‘shliqning bu zarrachalarning orbitalariga ta’siri hisoblab chiqildi.
zaryadlangan zarrachalar harakati bo‘yicha natijalar xorijiy tadqiqotchilarning ishlarida, yuqori impakt faktorli xorijiy jurnallarda (Physical Review D, 2022; V.94: 8-son, Web-Sc, IF-4,804; Astrophysics and Space Science, 2016, V.361: id91, Web-Sc, IF- 1495; Yevropa jismoniy jurnali C, 2020; V.80: 11-son, Web-Sc, IF-4,389; Physica Scripta, 2020; V.95: 8-son, id085008, Web-Sc, IF-1.866 va boshqalar) chop etilgan 20 dan ortiq ilmiy ishlarda qoʻllaniladi, M Zahid, SU Khan, J Ren… - International Journal of …, 2022 - World Scientific, D Yang, W Cao, N Zhou, H Zhang, W Liu, X Wu - Universe, 2022 - mdpi.com, H Ghaffarnejad, EG Kordkheilee - arXiv preprint arXiv:2010.04006, 2020 -arxiv.org. Ular magnitlangan zarrachalarning aylanuvchi qora tuynuk atrofidagi ta’sirini tavsiflash uchun ishlatiladi. Natijada, o‘zgartirilgan tortishish nazariyalari doirasida magnitlangan zarrachalarning kompakt jismlar atrofidagi harakati haqida ma’lumot olish mumkin.