Kurbanova Mohira Abduvaxabovnaning

falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.

Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Issiqlikka chidamli, olovbardosh kremniy saqlovchi oligomerlarni tadqiq qilish va olish texnologiyasini ishlab chiqish», 02.00.14–Organik moddalar va ular asosidagi materiallar texnologiyasi (texnika fanlari).

Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2017.1.PhD/T30.

Ilmiy rahbar: Ismailov Isroil Ismailovich, kimyo fanlari doktori, professor.

Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat texnika universiteti.

IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent kimyo-texnologiya instituti,DSc.27.06.2017.T.04.01.

Rasmiy opponentlar: Negmatov Soyibjon Sodiqovich, texnika fanlari doktori, professor, akademik; Sayfutdinov Ramziddin Sayfutdinovich, texnika fanlari doktori, professor.

Yetakchi tashkilot: Umumiy va noorganik kimyo instituti.

Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.

II. Tadqiqotning maqsadi: polietilen va suvli-dispers bo‘yoqlar uchun geterofunksional kremniy saqlagan organik birikmalar asosida antipirenlar olish texnologiyasini yaratishdan iborat.

III.Tadqiqotning ilmiy yangiligi:

kremniy saqlovchi oligomerlarni hosil bo‘lishida har xil turdagi elementlarni (azot-, ftor-, bor-, fosfor-) o‘zida tutgan uglevodorod radikallarining uzunligining kritik qiymati konsentratsiya miqdori ko‘rsatkichiga bog‘liqligi hamda poliolefinlarni va qoplamalarni termik xossalari kremniy atomining miqdoriga bog‘liqligi asoslangan;

 poliolefinlar va qoplamalarning xossalari kremniy atomiga har xil radikallarni  biriktirish hisobiga samarali modifikatsiya usullari yaratilgan; 

asosiy faktorlarni belgilashda, mahalliy xomashyo silikatli resurslari  asosidagi polimerlar va kompozision materiallarning o‘t olish va yonuvchanlik jarayonlarini yo‘nalishli boshqarish aniqlangan;

kremniy saqlovchi oligomerli antipirenlarni epoksid gruppalarni gidroksil guruhlari bilan nukleofil  almashinuvi reaksiyalari asosida  galoidepoksid monomerlar, karbon kislotalar va amin guruhlarini  silikatlar bilan birikish texnologiyasi yaratilgan;

azot, fosfor, ftor va kremniy saqlovchi geterofunksionalli oligomerli antipirenlar, tarkibida gidrofil va gidrofob birikmalarni saqlagan poliolefinlar va suvli-dispersion sistemalarni modifisirlash texnologiyalari yaratilgan.

IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi:

Issiqlikka chidamli, olovbardosh, kremniy saqlovchi oligomerlarni olish texnologiyasini yaratish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar  asosida:

ishlab chiqilgan olovbardosh suvli dispers bo‘yog‘ini olish texnik shartlari «O‘zstandart» agentligi tomonidan tasdiqlangan (Ts 15125718-001:2016). Texnik shart texnologik jarayonida ishlatilayotgan import hisobiga chetdan kirib kelayotgan antipirenlarni o‘rniga kremniy saqlovchi oligomerlar asosida olingan antipirenlarni ishlatish imkonini beradi;

kremniy saqlovchi antipiren bilan modifikatsiyalangan olovbardosh suvli-dispersion bo‘yoqlar olish usuliga O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligining ixtiroga patenti olingan (IAP 04813 2013y.). Natijada yaratilgan usul olovbardosh suvli-dispersion qoplamalar olishga imkon bergan;

ishlab chiqarilgan kremniy saqlovchi antipiren AP-1 va u asosida olingan olovbardosh suvli-dispers bo‘yoqlarga korxona texnologik reglamenti  ishlab chiqilgan (OOO «ORIGINAL COLOR MIX» lok-bo‘yoq ishlab chiqarish korxonasining 2017 yil 27 iyuldagi 131-son ma’lumotnomasi). Texnologik reglament import hisobiga chetdan kirib kelayotgan olovbardosh suvli-dispers bo‘yoqlar va ularning qo‘shimcha komponentlari o‘rniga natriy metasilikati, stearin kislotasi va fosfor kislota bilan mochevina addukti  asosida olingan antipirenni ishlatish imkonini bergan;

ishlab chiqarilgan  AP-1 markali antipirenlar olovbardosh suvli-dispers bo‘yoqlar va polietilen quvurlar ishlab chiqarilishida tatbiq qilingan («O‘zqurilishmateriallari» aksiyadorlik jamiyatining 2016 yil 6 sentyabrdagi MA-01/03-1925-son ma’lumotnomasi). Natijada korxonada chetdan import evaziga olib kelinayotgan antipiren ishlab chiqarilgan kremniy saqlovchi antipiren bilan almashtirishga erishiladi.