Axmatov Azizbek Abduvaxob O‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I.Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Boshqariladigan mexanik tizimlarni diskret boshqarish”, 01.02.01 – Nazariy mexanika (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/FM1018.
Ilmiy rahbarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Xusanov Djumma XXX, fizika-matematika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Navoiy davlat universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasalar nomi, IK raqami: Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi instituti, DSc.02/30.12.2019.T/FM.61.01.
Rasmiy opponentlarning F.I.Sh., ilmiy darajasi va unvoni: Xodjabekov Muradjon Usarovich fizika-matematika fanlari doktori (DSc), professor. Teshaev Muhsin Xudayberdievich fizika-matematika fanlari nomzodi (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot nomi: Rossiya Fanlar Akademiyasining V.A. Trapeznikov nomidagi Boshqaruv muammolari instituti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Dissertatsiya ishining maqsadi dinamika tenglamalarining nochiziqliligini hisobga olgan holda mexanik tizimlarning harakatlarini boshqarishning diskret modellarini hamda ko‘p bo‘g‘inli robot manipulyatorlarning dasturlashtirilgan harakatlarini barqarorlashtirish masalalarida diskret teskari bog‘lanish tuzilmasini ishlab chiqishdan iborat..
III. Dissertatsiya tadqiqotining ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
boshqariladigan golonom mexanik tizimlarning traektoriyalari kuzatish, belgilangan dasturiy harakatlarni barqarorlashtirish masalalari uchun pog‘onali diskret boshqarish qonuniyatining analitik ifodasi Lyapunovning bevosita usuliga asoslanib ishlab chiqilgan;
ko‘p bo‘g‘inli robot manipulyatorlarning harakatlarini barqarorlashtirish nochiziqli masalasi fazoviy fazoning silindrik xususiyati hisobga olgan holda echish usuli ishlab chiqilgan;
silindrik sharnirli ko‘p bo‘g‘inli robot manipulyator pozisiyasiga asoslangan teskari bog‘lanishli yarim global traektoriyani kuzatishni ta’minlaydigan uzlyuksiz va diskret boshqaruv modellari sharnirlarda yopishqoq ishqalanish hosil qilish bilan Lyapunovning bevosita usuliga asoslanib ishlab chiqilgan;
silindrik sharnirli ikki va uch bo‘g‘inli manipulyatorlar uchun Lyapunov bevosita usuli yordamida boshqaruv qonuniyatining analitik ifodasi ishlab chiqilgan;
robotning antropomorfik qo‘li, robot-manipulyator tutqichi, ularning belgilangan dasturiy harakatlari barqarorligi ta’minlaydigan boshqaruv tuzilmasini qurish usullari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Boshqariladigan mexanik tizimlarni diskret boshqarish qonunlarini ishlab chiqish bo‘yicha olingan natijalar asosida:
silindrik sharnirli ikki va uch bo‘g‘inli manipulyatorlar uchun ishlab chiqilgan teskari bog‘lanishli diskret boshqaruv qonunlari “Navoiy kon-metallurgiya kombinati” aksiyadorlik jamiyatining “Gidrometallurgiya zavodi №7” korxonasida qo‘llanilgan (“Navoiy kon-metallurgiya kombinati” aksiyadorlik jamiyatining 2024-yil 30-sentyabrdagi №23/01-01-07/580 ma’lumotnomasi). Natijada ishlab chiqarish jarayonlarida robot-manipulyatorlarning samaradorligini 1,2 baravarga oshirib payvandlash, yig‘ish va kesishdagi xatolar mos ravishda 16-19%,10-15% va 12-18% ga kamaytirishga erishilgan.
RNF № 22-71-00062 «Matematik usullar va mobil robot-manipulyatorlarni boshqarish tizimlarini yaratish bo'yicha yangi axborot texnologiyalari» loyihasini amalga oshirish davomida (rahbar E.A. Sutyrkina) mobil robot-manipulyatorlarni boshqarish modellarini yaratish uchun dissertatsiya natijalar qo‘llanilgan.. (Ulyanovsk davlat universitetining № 198/03 2024-yil 16-oktyabrdagi ma’lumotnoma, Rossiya) Natijada boshqariladigan mexanik tizimlar va mobil robot-manipulyatorlar uchun yangi diskret modellar ishlab chiqilgan, hamda mos algoritmlar va mobil robot-manipulyatorlarni boshqarish dasturlari ishlab chiqilgan.