Тошева Нигора Арзиевнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган тармоғи номи): “Вирусларга қарши бирикмаларнинг цитотоксик фаоллигини ўрганиш”,  02.00.10 - Биоорганик кимё (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.2.PhD/B1599.
Илмий раҳбар: Азимова Шахноз Садиковна, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассасалар номи: Ўсимлик моддалари кимёси институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Биоорганик кимё институти, DSc.05/2025.27.12.K/B.18.01.
Расмий оппонентлар: Тилябаев Зоитжон биология фанлари доктори, профессор;  Сеомашко Наталя Евгеневна, биология фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Миллий университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: ин витро шароитда вирусларга қарши ва ситотоксик фаолликка эга бўлган ҳамда соғлом ҳужайра култураларига нисбатан паст токцикликка эга бирикмаларни аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор 3,5-динитробензой кислотанинг янги металлокомплексининг вирусга қарши ва ситотоксик фаоллиги ўрганилди, шунингдек 1,2,4-триазол ҳосилалари ва «Ренминдевıр» вирусга қарши препаратининг ҳиқилдоқ аденокарсиномаси (ҲЕп-2), бачадон бўйни эпителиал карсиномаси (ҲеЛа), сут бези саратони (ҲБЛ-100) ҳамда Т-лимфобластик лейкоз (CCРФ-CЕМ) ҳужайраларидаги ин витро шароитда ситотоксик таъсири аниқланган;
металлокомплекс САРС-CоВ-2 вирусига нисбатан вирусга қарши фаолликка эга эканлиги, саратон ҳужайралари ва нормал ҳужайраларга нисбатан ситотокциклик намоён этмаслиги аниқланган;
И типдаги оддий герпес вирусига нисбатан вирусларга қарши фаоллик кўрсатадиган 1,2,4-триазолнинг модификацияланган нуклеозидлари саратон ҳужайра линияларига (ҲеЛа, ҲЕп-2, ҲБЛ-100) нисбатан ситотокциклик намоён этмаслиги аниқланган;
«Ренминдевир» препарати ҲеЛа, ҲЕп-2, ҲБЛ-100 ва CCРФ-CЕМ саратон ҳужайраларига ин витро шароитда ситотоксик таъсир кўрсатган. Бу таъсир оксидловчи стресс ёки липидлар пероксидланишининг кучайиши билан боғлиқ эмаслиги исботланган;
мазкур препарат таъсири апоптознинг муҳим ферменти бўлган каспаза-3 ни кодловчи CАСП3 гени экспрессиясининг ортишига олиб келиши аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Вирусларга қарши бирикмаларнинг саратон ҳужайра линияларига нисбатан ситотоксик фаоллигини ўрганиш орқали олинган илмий натижалар асосида:
“Ситотоксик фаолликка эга восита” номли ихтирога оид Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлиги томонидан 2025 йил 8 майда (№ ИАП 8047) ихтиро патенти олинган. Натижада, «Ренминдевир» вирусларга қарши препаратини саратонга қарши восита сифатида қўллаш имконини берган;
вирусларга қарши бирикмаларнинг саратон ҳужайра линияларида ситотоксик фаоллигини ўрганиш бўйича олинган натижалар Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Ўсимлик моддалари кимёси институтининг Ф-ФА-2021-496 рақамли “Табиий бирикмалари ва уларнинг синтетик ҳосилаларидан таргетли, молекуляр йўналтирилган ситостатикларни ишлаб чиқиш” номли фундаментал лойиҳасида ҲБЛ-100 ҳужайра линияларига нисбатан ситотоксик фаоллик намоён этувчи бирикма сифатида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академиясининг 2026 йил 25 мартдаги 4/1255-772-сон маълумотномаси). Натижада, «Ренминдевир» вирусларга қарши препаратини саратонга қарши восита сифатида қўллаш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish