Тешаев Улугбек Шухратовичнинг 
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Аортокоронар шунтлашдан кейинги инфекцион бўлмаган операциядан кейинги асоратларнинг иммунгенетик механизмлари ва уларнинг шахсийлаштирилган профилактикасини оптималлаштириш ” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология ҳамда 14.00.34 – Юрак-қон томир жарроҳлиги (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.DSc/Tib1541.
Илмий раҳбарлар: Арипова Тамара Ўктамовна тиббиёт фанлари доктори, профессор, академик; Ярбеков Рустам Раимқулович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти ҳузуридаги DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 рақамли кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Зиядуллаев Шухрат Худайбердиевич, тиббиёт фанлари доктори профессор; Умаров Бахтиёржон Ятгарович, тиббиёт фанлари доктори (DSc); Сигаев Игорь Юрьевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: аортокоронар шунтлашдан кейинги инфекцион бўлмаган операциядан кейинги асоратларнинг иммунгенетик механизмлари ва уларнинг шахсийлаштирилган профилактикасини оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 ўтказган беморлар узун найсимон суякларининг синишида остеокальцин ва D витамини миқдорлариниг кескин камайиши фонида β-CrossLaps миқдорининг статистик ишонарли ортиши сабабли суяк резорбцияси жараёни остеогенез жараёнидан устунликка олиб келиши исботланган;
илк бор оғир COVID-19 ўтказган хамда узун найсимон суяклари синишида секинлашган консолидацияси билан беморларда иммуноглобулинлар (IgE, IgA, IgG ва IgM) миқдорларининг кескин ортиши иммунитетнинг Th2-жавоби фаоллашувига олиб келиши  натижасида сурункали яллиғланиш ва иммун бошқарув дисбалансига сабаб бўлиши исботланган; 
оғир COVID-19 ўтказган хамда узун найсимон суяклари синишида асоратланган секинлашган консолидацияси билан беморларда цитокинлар балансининг бузилиши (яллиғланишга хос (IL-1β ва IL-6) ва қарши (IL-4) цитокинлари миқдорларининг кескин ортиши) сабабли постковид даврда тизимли яллиғланиш жараёнининг кучайиши хамда суяк тўқимаси регенерацияси бузилишига олиб келиши аниқланган;
илк бор оғир COVID-19 ўтказган хамда узун найсимон суяклари синишида асоратланган секинлашган консолидацияси билан беморларда лактоферрин ва интерферон-γ миқдорларининг статистик ишонарли камайиши туғма иммунитет ва инфекцияга қарши ҳимоя тизими фаолияти сусайишига олиб келиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Аортокоронар шунтлашдан кейинги инфекцион бўлмаган операциядан кейинги асоратларнинг иммунгенетик механизмлари ва уларнинг шахсийлаштирилган профилактикасини оптималлаштиришдан бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилиги: аортакоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратлари юқори даражали ва клиник ҳамда вақт бўйича турлича намоён бўлиши (айниқса операциядан кейинги бўлмачалар фибрилляцияси, нафас олиш ва гемодинамик бузилишлар), баъзилари  3–12 ой муддатгача сақланиб қолиши операциядан кейинги асоратлар ривожланишининг кумулятив вариантини шакллантиришига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича  «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритми» ва «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги №26-м/47-сонли ва №26-м/48 сонли хулосалари билан тасдиқланган). Мазкур таклифлар Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали бўйича 18.05.2026 йилдаги 217-сонли, Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши филиали бўйича 15.05.2026 йилдаги 64-сонли ва  Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Жиззах филиали  бўйича 25.05.2026 йилдаги 431/CH-сонли буйруқлари асосида амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/33-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини эрта аниқлаш, клиник иммуно-генетик ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш, асоратлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши ва Жиззах филиаллари  амалий фаолиятларига жорий этилишида аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари ва асоратларни шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритмини қўллаш касалланган хар бир беморни иммуногенетик ташхислаш ва даволаш учун сарфланган харажатдан 2250000   сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: ноинфекцион асоратлар юқори даражали ва клиник ҳамда вақт бўйича турлича намоён бўлиши (айниқса операциядан кейинги бўлмачалар фибрилляцияси, нафас олиш ва гемодинамик бузилишлар), баъзилари  3–12 ой муддатгача сақланиб қолиши операциядан кейинги асоратлар ривожланишининг кумулятив вариантини шакллантиришига сабаб бўлиши асосланган;
иккинчи илмий янгилиги: илк бор аортокоронар шунтлаш амалиётидан сўнг яллиғланишга хос (IL-6) ва эндотелиал маркерлар (MCP-1 ва сVCАМ-1) миқдорларининг кескин ортиши  хамда ҳужайра мувозанатининг интеграл кўрсаткичлари юқори бўлиши беморларнинг операциядан кейинги даври асоратли кечишига сабаб бўлиши исботланганлиги бўйича  «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритми» ва «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги №26-м/47-сонли ва №26-м/48 сонли хулосалари билан тасдиқланган). Мазкур таклифлар Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали бўйича 18.05.2026 йилдаги 217-сонли, Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши филиали бўйича 15.05.2026 йилдаги 64-сонли ва  Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Жиззах филиали  бўйича 25.05.2026 йилдаги 431/CH-сонли буйруқлари асосида амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/33-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини эрта аниқлаш, клиник иммуно-генетик ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш, асоратлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши ва Жиззах филиаллари  амалий фаолиятларига жорий этилишида аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари ва асоратларни шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритмини қўллаш касалланган хар бир беморни иммуногенетик ташхислаш ва даволаш учун сарфланган харажатдан 2250000   сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: аортокоронар шунтлаш амалиётидан сўнг яллиғланишга хос (IL-6) ва эндотелиал маркерлар (MCP-1 ва сVCАМ-1) миқдорларининг кескин ортиши  хамда ҳужайра мувозанатининг интеграл кўрсаткичлари юқори бўлиши беморларнинг операциядан кейинги даври асоратли кечишига сабаб бўлиши асосланган;
учинчи илмий янгилиги: илк бор яллиғланишга хос медиаторлар (IL-6 ва MCP-1) миқдорларининг  юқорилиги ва нохуш генетик фон биргаликда учраши беморларда асоратларнинг эрта юзага келиши, кўпинча кетма-кет эпизодлар шаклида ривожланиши, уларнинг такрорланишини ва узоқ давом этишига сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича  «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритми» ва «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги №26-м/47-сонли ва №26-м/48 сонли хулосалари билан тасдиқланган). Мазкур таклифлар Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали бўйича 18.05.2026 йилдаги 217-сонли, Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши филиали бўйича 15.05.2026 йилдаги 64-сонли ва  Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Жиззах филиали  бўйича 25.05.2026 йилдаги 431/CH-сонли буйруқлари асосида амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/33-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини эрта аниқлаш, клиник иммуно-генетик ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш, асоратлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши ва Жиззах филиаллари  амалий фаолиятларига жорий этилишида аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари ва асоратларни шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритмини қўллаш касалланган хар бир беморни иммуногенетик ташхислаш ва даволаш учун сарфланган харажатдан 2250000   сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: яллиғланишга хос медиаторлар (IL-6 ва MCP-1) миқдорларининг  юқорилиги ва нохуш генетик фон биргаликда учраши беморларда асоратларнинг эрта юзага келиши, кўпинча кетма-кет эпизодлар шаклида ривожланиши, уларнинг такрорланишини ва узоқ давом этишига сабаб бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилиги: илк бор яллиғланишга хос медиаторлар (IL-6, TNF-α, IL-8, MCP-1) миқдорларининг меъердан ишонарли фарқли бўлмагани холатларида такрорий асоратлар анча кам учраши ва фақат операциядан кейинги илк даврларда кузатилиши аниқланганлиги бўйича  «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритми» ва «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги №26-м/47-сонли ва №26-м/48 сонли хулосалари билан тасдиқланган). Мазкур таклифлар Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали бўйича 18.05.2026 йилдаги 217-сонли, Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши филиали бўйича 15.05.2026 йилдаги 64-сонли ва  Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Жиззах филиали  бўйича 25.05.2026 йилдаги 431/CH-сонли буйруқлари асосида амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/33-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини эрта аниқлаш, клиник иммуно-генетик ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш, асоратлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши ва Жиззах филиаллари  амалий фаолиятларига жорий этилишида аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари ва асоратларни шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритмини қўллаш касалланган хар бир беморни иммуногенетик ташхислаш ва даволаш учун сарфланган харажатдан 2250000   сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: яллиғланишга хос медиаторлар (IL-6, TNF-α, IL-8, MCP-1) миқдорларининг меъердан ишонарли фарқли бўлмагани холатларида такрорий асоратлар анча кам учраши ва фақат операциядан кейинги илк даврларда кузатилиши асосланган;
бешинчи илмий янгилиги: илк бор аортакоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратлари ривожланишида яллиғланишга хос (IL-6, TNF-α, IL-8, MCP-1 ва sVCAM-1) медиаторларнинг ўзига хос (IL6-174G/C, TNFA -308G/А, TLR4 Asp299Gly ва TLR4 Thr399Ile ва PAI-1 4G/4G) ген полиморфизмлари билан корреляцион (p<0,001) боғликлари аниқланганлиги бўйича  «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритми» ва «Аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари» услубий тавсияномалари ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2026 йил 27 февралдаги №26-м/47-сонли ва №26-м/48 сонли хулосалари билан тасдиқланган). Мазкур таклифлар Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали бўйича 18.05.2026 йилдаги 217-сонли, Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши филиали бўйича 15.05.2026 йилдаги 64-сонли ва  Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Жиззах филиали  бўйича 25.05.2026 йилдаги 431/CH-сонли буйруқлари асосида амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2026 йил 2 июндаги 09/33-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларини эрта аниқлаш, клиник иммуно-генетик ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, стационарда даволаниш муддатини қисқартириш, асоратлар холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика шошилинч тез тиббий ёрдам илмий маркази Бухоро филиали хамда Республика ихтисослаштирилган кардиология илмий амалий  маркази Карши ва Жиззах филиаллари  амалий фаолиятларига жорий этилишида аортокоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратларига беморларнинг иммуногенетик мойиллигини ташхислаш усуллари ва асоратларни шахсийлаштирилган олдини олишнинг даволаш-ташхислаш алгоритмини қўллаш касалланган хар бир беморни иммуногенетик ташхислаш ва даволаш учун сарфланган харажатдан 2250000   сум иқтисодий самарадорлик бериши асосланган; хулоса: аортакоронар шунтлашнинг операциядан кейинги ноинфекцион асоратлари ривожланишида яллиғланишга хос (IL-6, TNF-α, IL-8, MCP-1 ва sVCAM-1) медиаторларнинг ўзига хос (IL6-174G/C, TNFA -308G/А, TLR4 Asp299Gly ва TLR4 Thr399Ile ва PAI-1 4G/4G) ген полиморфизмлари билан корреляцион (p<0,001) боғликлари асосланган.

 

Yangiliklarga obuna bo‘lish