Nabieva Iroda Sultonovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiya himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar. Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beradigan fan tarmog‘i): Atmosferada ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishini fizik-mexanik xossalarini hisobga olgan holda matematik modellashtirish, 05.01.07 - Matematik modellashtirish. Sonli usullar va dasturlar majmui (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.2.PhD/T5642.
Ilmiy rahbar: Ravshanov Normaxmad, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti.
Ilmiy kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, Ilmiy kengash raqami: Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti, DSc.09/2025.27.12.T.02.01.M.
Rasmiy opponentlar: Sadullaeva Shaxlo Azimbaevna - fizika-matematika fanlari doktori, professor; Ubaydullaev Malik Shavkatovich - texnika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi atmosferada ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishida jarayonning fizik-mexanik xossalarini inobatga olgan holdagi matematik modelini ishlab chiqish, takomillashtirish hamda sonli hisoblash algoritmlari va dasturiy majmuani yaratishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
diffuziya koeffisientini o‘zgarishiga ta’sir etuvchi shamol tezligi, harorat va zarracha diametrini inobatga olgan holda atmosferani ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishi jarayonining matematik modeli ishlab chiqilgan;
atmosferada ifloslantiruvchi moddalarning tarqalishi jarayonida diffuziya koeffisienti o‘zgarishini inobatga olib taklif etilgan matematik model asosida sonli echish algoritmi ishlab chiqilgan;
zararli moddalar aerozol zarrachalarining gravitatsion cho‘kish tezligini aniqlashda ularning gigroskopik xususiyatlarini hisobga oluvchi matematik model takomillashtirilgan;
zararli moddalar va aerozol zarrachalarining tarqalish jarayonida gigroskopik parametrni hisobga oluvchi takomillashtirilgan matematik model asosida sonli echish algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Atmosferani ifloslantiruvchi moddalar tarqalishida taklif etilgan matematik modellar, sonli algoritmlari va dasturiy majmua asosida:
zararli moddalarning ko‘chishi va diffuziya jarayonini ifodalovchi matematik modellar asosida ishlab chiqilgan dasturiy majmua “Samarqand viloyat issiqlik manbai” DUK da joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil 27-avgustdagi
34-8/5552-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, atmosfera chegara qatlamidagi zararli zarrachalar konsentratsiyasini bashorat qilishning aniqligini 9-11% ga yaxshilandi;
zararli moddalar va aerozol zarrachalarining ko‘chishi va diffuziya jarayonini bashoratlash uchun matematik modellar asosida ishlab chiqilgan dasturiy majmua “Kattaqo‘rg‘on yog‘-moy zavodi” AJ da joriy qilingan (O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligining 2025-yil
27-avgustdagi 34-8/5552-sonli ma’lumotnomasi). Natijada, atmosfera chegara qatlamidagi zararli zarrachalar konsentratsiyasini miqdoriy bashorat qilishning aniqligi 8-10% ga oshirgan.