Хикматуллаев Рухулла Забихуллаевичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Умуртқа поғонаси жароҳатлари патогенези ва структуравий метаболик ўзгаришларнинг долзарб аспектлари (экспериментал тадқиқот)», 14.00.16 – Нормал ва патологик физиология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.DSc/Tib1246.
Илмий маслаҳатчи: Ирискулов Бахтияр Уктамович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.01.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Сайфуллаева Саида Акрамжоновна, тиббиёт фанлари доктори, катта илмий ходим; Жўраева Моҳигул Азимжоновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Йўлдошев Шавқиддин Сайфиевич, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Хожа Аҳмад Яссавий номидаги халқаро қозоқ-турк университети (Қозоғистон Республикаси).
II. Тадқиқотнинг мақсади: умуртқа поғонаси жароҳатлари, орқа мия шикастланиши билан ва шикастланишисиз ҳолатларда, нейроиммун тизим реакцияси, нерв тўқимаси зарарланиш кўрсаткичлари, қон зардобидаги иммун маркерлар, биокимёвий ва морфологик ўзгаришлар нерв тўқимаси ва таянч-ҳаракат аппарати тикланишини башоратлашнинг янги мезонларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
LII-LIV даражасида орқа мия шикастланиши билан ва шикастланишисиз каламушлар умуртқа поғонасига берилган ўтмас жароҳатда мотор координация ва нейромушак фаолиятларини бузилиши ҳамда қонда эркин радикал оксидланиш жараёнлари, қон зардобида тўқима-специфик нейротроп аутоантитаналар концентрациясидаги ўзгаришларнинг ўрни исботланган;
ҳаракат соҳаси функционал ҳолати ихтиёрий локомотор фаоллик, орқа оёқлар ушлаш кучи ва мотор координацияси Ротарод+ аппарат-дастурий, функционал, биокимёвий, иммунологик, электронейромиографик ва морфологик кўрсаткичларини комплекс баҳолаш натижасида орқа мия шикастланиши оғирлик даражаси мезонлари ҳамда посттравматик давр кечишини тавсифловчи параметрлари асосланган;
орқа мия шикастланиши билан кечадиган умуртқа поғонаси жароҳати ҳаракат фаоллиги, ушлаш кучи, мотор координация, нейромушак узатилиши, антиоксидант статус ва нейроиммун профилнинг бир вақтда бузилиши билан кечиши, функционал етишмовчиликнинг ифодаланганлиги метаболик ва электрофизиологик бузилишлар чуқурлиги билан боғлиқлиги исботланган;
тиобарбитур кислота реактив маҳсулотлари антиоксидант статус, нейротроп аутоантитаналар профили, ЭЛИ-Н тести, Н-рефлекс ва М-жавоб кўрсаткичларини биргаликда баҳолашнинг ташхисий ва башоратлаш аҳамияти асосланган;
умуртқа поғонаси жароҳатлари патогенези ва тузулмавий метаболик ўзгаришларни баҳолаш учун ишлаб чиқилган мезонларнинг жароҳат оғирлигини табақалаштириш ва тикланиш жараёнларини башоратлашдаги самарадорлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Умуртқа поғонаси жароҳатлари патогенези ва структуравий метаболик ўзгаришларининг долзарб аспектлари (экспериментал тадқиқот) бўйича олинган илмий натижалар:
биринчи илмий янглилик: LII-LIV даражасида орқа мия шикастланиши билан ва шикастланишисиз каламушлар умуртқа поғонасига берилган ўтмас жароҳатда мотор координация ва нейромушак фаолиятларининг бузилиши ҳамда қонда эркин радикал оксидланиш жараёнлари, ҳайвонлар қон зардобида тўқима-специфик нейротроп аутоантитаналар концентрациясидаги ўзгаришлар ўрни исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 декабрда 12-24/440-t-сон билан тасдиқланган «Новый метод моделирования травм позвоночника с повредлением спинного мозга и без в эксперименте» ва 2025 йил 27 январда 01-25/468-t-сон билан тасдиқланган «Новые методы исследования биохимических и иммунологияческих маркеров травм спинного мозга и их  корреляционные взаимосвязи»  номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент давлат тиббиёт педитария институтиининг марказий услубий лабараторияси томонидан 02.12.2024 йилдаги 643-сон, А.С.Бахранов номидаги Бухоро вилояти кўп тармоқли шифохонаси бўйича 26.05.2025 йилдаги 26-Т-сон, Тошкент шаҳар 2-сон клиник шифохонаси томонидан 10.01.2025 йилдаги 7-А-сон ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги Спорт тиббиёт ва реабитология илмий тадқиқот институти бўйича 29.05.2025 йилдаги 20-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган усулларни қўлаш натижасида LII-LIV даражасида орқа мия шикастланиши билан ва шикастланишисиз каламушлар умуртқа поғонасига берилган ўтмас жароҳатда мотор координация ва нейромушак фаолиятининг бузилиши коррекциялаш ҳамда қонда эркин радикал оксидланиш жараёнлари, ҳайвонлар қон зардобида тўқима-специфик нейротроп аутоантитаначалар концентрациясидаги ўзгаришлар иноабтга олган тартибда метаболик ўзгаришларни эрта аниқлаш орқали организмнинг функционал имкониятларини тиклаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: умуртқа поғонасининг жароҳатида орқа мия шикастланиши эрта ташхислашда биокимёвий ва имуноферент маркерлар ўрни ва электромиографик усулларни қўллаш орқали ташхислаш самарадорлигини ошириш натижасида пациентларни шифохонада қолиш кунларини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклашга қаратилган тажриба шароити учун 80000000 сўм, даволаниш учун сарфланадиган ўртача 5348000 сўм, умумий ҳисобда 133480000 сўм миқдорида маблағлар иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик:ҳаракат соҳаси функционал ҳолати ихтиёрий локомотор фаоллик, орқа оёқлар ушлаш кучи ва мотор координацияси тестлари орқали, координацияни баҳолашда Ротарод+ аппарат-дастурий, функционал, биокимёвий, иммунологик, электронейромиографик ва морфологик кўрсаткичларни комплекс баҳолаш орқа мия шикастланиши оғирлик даражаси мезонлари ҳамда шикастланишдан кейинги давр кечишини тавсифловчи параметрларнинг ўрни асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 декабрда 12-24/440-t-сон билан тасдиқланган «Новый метод моделирования травм позвоночника с повредлением спинного мозга и без в эксперименте» ва 2025 йил 27 январда 01-25/468-t-сон билан тасдиқланган «Новые методы исследования биохимических и иммунологияческих маркеров травм спинного мозга и их  корреляционные взаимосвязи»  номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент давлат тиббиёт педитария институтиининг марказий услубий лабараторияси томонидан 02.12.2024 йилдаги 643-сон, А.С.Бахранов номидаги Бухоро вилояти кўп тармоқли шифохонаси бўйича 26.05.2025 йилдаги 26-Т-сон, Тошкент шаҳар 2-сон клиник шифохонаси томонидан 10.01.2025 йилдаги 7-А-сон ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги Спорт тиббиёт ва реабитология илмий тадқиқот институти бўйича 29.05.2025 йилдаги 20-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ҳаракат соҳаси функционал ҳолати ихтиёрий локомотор фаоллик, орқа оёқлар ушлаш кучи ва мотор координацияси тестлари орқали электронейромиографик ва морфологик кўрсаткичларни комплекс баҳолаш натижасида орқа мия шикастланиши оғирлик даражаси мезонлари ҳамда жароҳатланишдан кейинги давр кечишини тавсифловчи параметрлар орқали организмининг  функционал  ҳолатини тиклаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги:умуртқа поғонасининг жароҳатида орқа мия шикастланиши эрта ташхислашда биокимёвий ва имуноферент маркерлар ўрни ва электромиографик усулларни қўллаш орқали ташхислаш самарадорлигини ошириш натижасида пациентларни шифохонада қолиш кунларини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклашга қаратилган тажриба шароити учун 80000000 сўм, даволаниш учун сарфланадиган ўртача 5348000 сўм, умумий ҳисобда 133480000 сўм миқдорида маблағлар иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: орқа мия шикастланиши билан кечадиган умуртқа поғонаси жароҳати ҳаракат фаоллиги, ушлаш кучи, мотор координация, нейромушак узатилиши, антиоксидант статус ва нейроиммун профилнинг бир вақтда бузилиши билан кечиши, функционал етишмовчиликнинг ифодаланганлиги метаболик ва электрофизиологик бузилишлар чуқурлиги билан боғлиқлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 декабрда 12-24/440-t-сон билан тасдиқланган «Новый метод моделирования травм позвоночника с повредлением спинного мозга и без в эксперименте» ва 2025 йил 27 январда 01-25/468-t-сон билан тасдиқланган «Новые методы исследования биохимических и иммунологияческих маркеров травм спинного мозга и их  корреляционные взаимосвязи»  номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент давлат тиббиёт педитария институтиининг марказий услубий лабараторияси томонидан 02.12.2024 йилдаги 643-сон, А.С.Бахранов номидаги Бухоро вилояти кўп тармоқли шифохонаси бўйича 26.05.2025 йилдаги 26-Т-сон, Тошкент шаҳар 2-сон клиник шифохонаси томонидан 10.01.2025 йилдаги 7-А-сон ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги Спорт тиббиёт ва реабитология илмий тадқиқот институти бўйича 29.05.2025 йилдаги 20-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: орқа мия шикастланиши билан кечадиган умуртқа поғонаси жароҳатида ҳаракат фаоллиги, ушлаш кучи, мотор координация, нейромушак узатилиши, антиоксидант статус ва нейроиммун профилнинг бир вақтда бузилиши билан кечиши, функционал нуқсонлар, метаболик ва электрофизиологик ўзгаришларнинг чуқурлиги тиклашга қаратилган даволашнинг янада самарали усули пациентлардаги ўзагришларни эрта ташхислаш ҳамда шифохонада қолиш муддатини қисқартириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: умуртқа поғонасининг жароҳатида орқа мия шикастланиши эрта ташхислашда биокимёвий ва имуноферент маркерлар ўрни ва электромиографик усулларни қўллаш орқали ташхислаш самарадорлигини ошириш натижасида пациентларни шифохонада қолиш кунларини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклашга қаратилган тажриба шароити учун 80000000 сўм, даволаниш учун сарфланадиган ўртача 5348000 сўм, умумий ҳисобда 133480000 сўм маблағлар иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: тиобарбитур кислота реактив маҳсулотлари антиоксидант статус, нейротроп аутоантитаналар профили, ЭЛИ-Н тести, Н-рефлекс ва М-жавоб кўрсаткичларини биргаликда баҳолашнинг диагностик ва прогностик аҳамияти асосланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 декабрда 12-24/440-t-сон билан тасдиқланган «Новый метод моделирования травм позвоночника с повредлением спинного мозга и без в эксперименте» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент давлат тиббиёт педитария  институтиининг марказий услубий лабараторияси томонидан 02.12.2024 йилдаги 643-сон ҳамда А.С.Бахранов номидаги Бухоро вилояти кўп тармоқли шифохонаси бўйича  26.05.2025 йилдаги 26-Т-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган ҳамда Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 январдаги 01-25/468-t-сон билан тасдиқланган «Новые методы исследования биохимических и иммунологических маркеров травм спинного мозга и их  корреляционные взаимосвязи» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент шаҳар 2-сон клиник шифохонаси томонидан 10.01.2025 йилдаги 7-А-сон ҳамда Самарқанд  давлат тиббиёт Университети хузуридаги Спорт тиббиёт ва реабитология илмий тадқиқот институти бўйича 29.05.2025 йилдаги 20-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: ўткир ўлимга олиб келадиган қон йўқотишни даволаш харажатларини камайтириш ва касалхонада қолиш муддатини қисқартириш, ўткир ўлимга олиб келадиган қон йўқотишни даволашнинг янада самарали усулини жорий этиш ўлим ва интоксикaция даражасини камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: умуртқа поғонасининг жароҳатида орқа мия шикастланиши эрта ташхислашда биокимёвий ва имуноферент маркерлар ўрни ва электромиографик усулларни қўллаш орқали ташхислаш самарадорлигини ошириш натижасида пациентларни шифохонада қолиш кунларини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклашга қаратилган тажриба шароити учун 80000000 сўм, даволаниш учун сарфланадиган ўртача 5348000 сўм, умумий ҳисобда 133480000 маблағлар сўм миқдорида иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: умуртқа поғонаси жароҳатлари патогенези ва тузулмавий метаболик ўзгаришларни баҳолаш учун ишлаб чиқилган мезонларнинг жароҳат оғирлигини табақалаштириш ва тикланиш жараёнларини башоратлашдаги самарадорлиги исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университетининг мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 29 декабрда 12-24/440-t-сон билан тасдиқланган «Новый метод моделирования травм позвоночника с повредлением спинного мозга и без в эксперименте» ва 2025 йил 27 январда 01-25/468-t-сон билан тасдиқланган «Новые методы исследования биохимических и иммунологияческих маркеров травм спинного мозга и их  корреляционные взаимосвязи»  номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Тошкент давлат тиббиёт педитария институтиининг марказий услубий лабараторияси томонидан 02.12.2024 йилдаги 643-сон, А.С.Бахранов номидаги Бухоро вилояти кўп тармоқли шифохонаси бўйича 26.05.2025 йилдаги 26-Т-сон, Тошкент шаҳар 2-сон клиник шифохонаси томонидан 10.01.2025 йилдаги 7-А-сон ҳамда Самарқанд давлат тиббиёт университети хузуридаги Спорт тиббиёт ва реабитология илмий тадқиқот институти бўйича 29.05.2025 йилдаги 20-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 17 июлдаги 22/17-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилаётган усулни амалга ошириш беморларнинг шифохонада қолиши вақти, умумий даволаш даврларини касалхонада ҳам, амбулатория муассасаларида ҳам сезиларли даражада қисқартириш ва шу билан беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: умуртқа поғонасининг жароҳатида орқа мия шикастланиши эрта ташхислашда биокимёвий ва имуноферент маркерлар ўрни ва электромиографик усулларни қўллаш орқали ташхислаш самарадорлигини ошириш натижасида пациентларни шифохонада қолиш кунларини қисқартириш ва меҳнат қобилиятини тезроқ тиклашга қаратилган тажриба шароити учун 80000000 сўм, даволаниш учун сарфланадиган ўртача 5348000 сўм, умумий ҳисобда 133480000 сўм миқдорида маблағлар иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish