Шодиева Шохида Инатовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи: Ўзбек тилида “Ватан” консептининг лисоний-когнитив ва функсионал-семантик тадқиқи, 10.00.01 – Ўзбек тили (филология фанлари).
Диссертация рўйхатга олинган рақам: В2024.2.PhD/Fil2055.
Диссертация бажарилган муассаса: Жиззах давлат педагогика университети.
Илмий раҳбар: Ибрагимова Фазилат Эркиновна, филология фанлари номзоди, доцент.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Жиззах давлат педагогика университети, PhD.01/2025.27.12.Fil.06.02.
Расмий оппонентлар: Жўраева Бибиш Муҳсиновна, филология фанлари доктори, профессор; Анорқулова Озода Низомжон қизи, филология фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилшунослигида консепт муаммосини аниқлаштириш, ўзбек тилида “Ватан” консептининг когнититв белгилари, функсионал-семантик талқини, миллий олам манзарасида, турғун бирликларда “Ватан” консептининг ифодаланишини очиб беришдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
“Ватан” консепти семантик майдоннинг марказида “ватан” сўзи жой олганлиги, унинг, энг яқин периферия чизиғида  “мамлакат”, “юрт”, “диёр”, “эл” каби сўзлар жойлашганлиги, ядрога узоқ периферияда “капа”, “қалъа”, “улус”, “овул”, “том”, “воҳа”, “ер”, “жой” каби бирликларнинг жой олганлиги, уларнинг тил эгаларининг онгида ахборотни кодлаш ва декодлаш жараёнини осонлаштиришга хизмат қилиши далилланган;
“Ватан” консептининг ассоциатив майдонини ташкил қилувчи “давлат”, “шаҳар”, “қишлоқ”, “овул”, “маҳалла”, “қўрғон”, “қалъа”, “остона”, “макон”, “маскан”, “тупроқ”, “гўша”, “уй”, “ўлка” каби бирликларнинг функсионал-семантик талқини бадиий, илмий, расмий, публицитик дискурсларда намоён бўлиши очиб берилган; 
бадиий дискурсда “Ватан” консепти метафораларда “қудратли мавжудот”, “ҳимоячи куч” ва “эркинлик тимсоли” каби консептуал моделларда намоён бўлиши, “она” эпитетининг фаол қўлланиши “Ватан – она” консептуал моделининг ўзбек миллий тафаккурида барқарор шаклланганлиги, бадиий ўхшатишларда “Ватан” тушунчаси ой, она, гул, қуёш, гўзал макон каби конкрет образлар ёрдамида онгда қайта ишланиши ҳамда эмоционал-қадрият мазмуни билан бойиши исботланган;
ўзбек тилидаги иборалар “Ватан” консепти остида бирлаштирилиб, аксиологик, антропоморфик, соматик-инстинктив когнитив моделларда очиб берилган, “Ватан” консепти даоирасидаги мақоллар таркибидаги лексик-семантик бирликларга кўра “ватан”, “юрт”, “эл”, “тупроқ” компонентли мақоллар, метафорик когнитив моделга кўра зооморфик мақоллар каби талқин қилинган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек тилида “Ватан” консептининг лисоний-когнитив ва функсионал-семантик тадқиқи бўйича олинган илмий натижалар асосида:
“Ватан” консепти семантик майдоннинг марказида “ватан” сўзи жой олганлиги, унинг, энг яқин периферия чизиғида  “мамлакат”, “юрт”, “диёр”, “эл” каби сўзлар жойлашганлиги, ядрога узоқ периферияда “капа”, “қалъа”, “улус”, “овул”, “том”, “воҳа”, “ер”, “жой” каби бирликларнинг жой олганлиги, уларнинг тил эгаларининг онгида ахборотни кодлаш ва декодлаш жараёнини осонлаштиришга хизмат қилиши тўғрисидаги мулоҳазаларидан “Бошланғич таълимда матн устида ишлаш методикаси” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги томонидан 2025-йил 9-июлда берилган 346293-сон гувоҳнома). Натижада мазкур дарслик янги илмий-назарий манбалар билан бойитилган;
“Ватан” консептининг ассоциатив майдонини ташкил қилувчи “давлат”, “шаҳар”, “қишлоқ”, “овул”, “маҳалла”, “қўрғон”, “қалъа”, “остона”, “макон”, “маскан”, “тупроқ”, “гўша”, “уй”, “ўлка” каби бирликларнинг функсионал-семантик талқини бадиий, илмий, расмий, публицитик дискурслар орқали очиб берилганлиги ҳақидаги хулосалардан “Дарсларни таҳлил қилиш методикаси” номли ўқув қўлланмани тайёрлашда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги томонидан 2025-йил 7-октябрда берилган 401700-сон гувоҳнома). Натижада мазкур ўқув қўлланма янги илмий-назарий манбалар билан бойитилган;
бадиий дискурсда “Ватан” консепти метафораларда “қудратли мавжудот”, “ҳимоячи куч” ва “эркинлик тимсоли” каби консептуал моделларда намоён бўлиши, “она” эпитетининг фаол қўлланиши “Ватан – она” консептуал моделининг ўзбек миллий тафаккурида барқарор шаклланганлиги, бадиий ўхшатишларда “Ватан” тушунчаси ой, она, гул, қуёш, гўзал макон каби конкрет образлар ёрдамида онгда қайта ишланиши ҳамда эмоционал-қадрият мазмуни билан бойиши тўғрисидаги хулосалардан 2022–2023-йилларда бажарилган ИИ-4721101717-рақамли “Хизмат кўрсатиш обектлари миллий номлари интерактив электрон платформасини яратиш” мавзусидаги амалий лойиҳада фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети ҳузуридаги Давлат тилида иш юритиш асосларини ўқитиш ва малака ошириш марказининг 2025-йил 4-декабрдаги 2315-сон маълумотномаси). Натижада мазкур лойиҳа доирасида яратилган электрон платформанинг маълумотлар, манбалар билан бойитилишига эришилган.
ўзбек тилидаги иборалар “Ватан” консепти остида бирлаштиришиб аксиологик, антропоморфик, соматик-инстинктив когнитив моделларда очиб берилган, “Ватан” консепти даоирасидаги мақоллар таркибидаги лексик-семантик бирликларга кўра “ватан”, “юрт”, “эл”, “тупроқ” компонентли мақоллар, метафорик когнитив моделга кўра зооморфик мақоллар каби талқин қилинганлиги ҳақидаги хулосалардан “Бошланғич таълимда матн устида ишлаш методикаси” номли дарсликни тайёрлашда фойдаланилган (Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги томонидан 2025-йил 9-июлда берилган 346293-сон гувоҳнома). Натижада мазкур дарслик янги илмий-назарий манбалар билан бойитилган.