Тургунов Бекзод Абдивоситовичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Кўзи ожиз шахсларнинг яшаш муҳитидаги обектларни англашга кўмаклашувчи аппарат-дастурий мажмуаси ва алгоритмлари”, “05.01.04 - Ҳисоблаш машиналари, мажмуалари ва компютер тармоқларининг математик ва дастурий таъминоти”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Т6323.
Илмий раҳбар: Хамдамов Уткир Рахматиллаевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент ахборот технологиялари университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент ахборот технологиялари университети, DSc.09/2025.27.12.Т.01.01.М.
Расмий оппонентлар: Кабулов Анвар Восилевич, техника фанлари доктори, профессор; Рахимов Мехриддин Фазлиддинович, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Шароф Рашидов номидаги Самарқанд давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Кўзи ожиз инсонлар учун обектларни таниб олиш, обектгача масофани ўлчаш, обект синфи ва ўлчанган масофа ҳақида ўзбек тилидаги овозли хабар бериш  аппарат - дастурий мажмуасини ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
тасвир хусусиятлари ҳамда ундаги обект параметрларига мос равишда геометрик ва фотометрик трансформациялар интенсивлигини динамик қўллаш асосида адаптив сунъий бойитиш алгоритми ишлаб чиқилиб, кўзи ожиз инсонларнинг кундалик ҳаётида учрайдиган обектларни турли муҳит, ҳолат ва ёритилиш шароитларида акс эттирувчи билимлар базасининг маълумотлар тўплами шакллантирилган;
ҳисоблаш ресурслари чекланган қурилмаларда обектларни таниб олишнинг ўртача аниқлиги (мАП) сақланган ҳолда ишлаш тезлигини ошириш учун ЁЛОв тармоғининг қатламларига C3ҲС ва CонвҲС модулларини жорий этиш ҳамда кенглик параметрини рационал танлаш асосида нейрон тармоқ модели архитектураси такомиллаштирилган;
аппарат-дастурий мажмуанинг стерео камера тизимида камералар матрицаларининг копланар эмаслиги ва оптик ўқлар параллеллигининг бузилиши омилларини ҳисобга олувчи математик таъминот асосида масофани ҳисоблаш алгоритми ишлаб чиқилган;
такомиллаштирилган архитектурали нейрон тармоқ модели ва масофани ҳисоблаш алгоритми асосида кузатув саҳнасидаги обектларни таниб олиш, обектгача бўлган масофани ўлчаш ҳамда обект синфи ва ўлчанган масофа ҳақида ўзбек тилида овозли хабар берувчи аппарат-дастурий мажмуа ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Кўзи ожиз шахсларнинг яшаш муҳитидаги обектларни англашга кўмаклашувчи аппарат - дастурий мажмуаси ва алгоритмлари бўйича олинган натижалар бўйича:
маҳаллийлик хусусиятига эга обектлар ҳақидаги маълумотлар тўплами асосида қайта ўқитилган ва такомиллаштирилган нейрон тармоқ модели ва унинг асосида ишлаб чиқилган аппарат-дастурий мажмуа “Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги Тошкент шаҳар бошқармаси тасарруфидаги 77-сонли “Нурли маскан” ихтисослаштирилган мактаб интернатида муваффақиятли жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 15-декабрдаги 02/01-01-572-сонли маълумотномаси). Жорий этилган дастурий таъминот ва аппарат-дастурий мажмуанинг таълим жараёнида ўтказилган синовлар натижасида кузатув саҳнасидаги обектлар 91% тўғри аниқланди, обектларгача масофани ўлчаш аниқлиги 93% ни ташкил этди;
кузатув саҳнасидаги обектларни таниб олиш, обектгача масофани ўлчаш, обект синфи ва ўлчанган масофа ҳақида ўзбек тилидаги овозли хабар бериш  аппарат - дастурий мажмуаси Ўзбекистон Республикаси олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги ҳузуридаги Рақамли таълим технологияларини ривожлантириш марказида жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2025-йил 15-декабрдаги 02/01-01-572-сонли маълумотномаси). Архитектураси такомиллаштирилган ва қайта ўқитилган нейрон тармоқ моделидан  фойдаланиш натижасида кўзи ожиз ўқувчиларнинг атроф-муҳитдаги обектларнинг хусусиятларини мустақил ўрганиш даражаси ўртача 92 % га ошди. Ишлаб чиқилган аппарат-дастурий мажмуанинг қўлланилиши натижасида кўзи ожиз инсонларнинг кундалик ҳаётида уларнинг мустақиллик даражаси ўртача 91 % га ортди.