Sariqulov Furqat Sherali o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Astrofizik kuzatuvlar orqali muqobil gravitatsiya doirasida qora o‘ralar xossalarini tekshirish”, 01.03.01 - Astronomiya (fizika-matematika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: № B2025.4.PhD/FM1412.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Astronomiya instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: “Yangi O‘zbekiston” universiteti, Ilg‘or tadqiqotlar instituti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi DSc.03/07.07.2025.FM/T.192.01 raqamli Ilmiy kengash
Ilmiy rahbar: Ahmedov Bobomurat Jo‘raevich, fizika-matematika fanlari doktori, akademik.
Rasmiy opponentlar: Toshmatov Bobir Abdumanonovich, fizika-matematika fanlari doktori, katta ilmiy xodim (“Yangi O‘zbekiston” universiteti), Burxonov Otabek Anvarjonovich, fizika-matematika fanlari nomzodi, katta ilmiy xodim (O‘zR FA Astronomiya instituti).
Yetakchi tashkilot: Fesenkov nomidagi Astrofizika Instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi qora o‘ra soyalari va hodisalar gorizonti teleskopi (EHT) kuzatuv cheklovlari yordamida muqobil gravitatsiya nazariyalarini tekshirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
Birinchi marta, 4D Eynshteyn-Gauss-Bonnet gravitatsiyasi mukammal suyuq qorong‘u materiya va darajali Yang-Mills maydoni bilan bilan bog‘langan holatda ilgari noma’lum bo‘lgan aylanayotgan qora o‘ra echimlari keltirib chiqarildi. Bu natijalar klassik Kerr–Newman metrikalaridan kengaygan holda olinadi.
Mukammal suyuqlik qorong‘u modda bilan o‘ralgan 4D Einstein–Gauss–Bonnet qora o‘ralari uchun parametr baholashlari amalga oshirildi.
Qora o‘ra soyalarida qorong‘u materiyaning noyob kuzatuv belgilari aniqlandi, bu esa yuqori aniqlikdagi tasvirlar orqali qorong‘u materiya zichligi profillarini cheklash mumkinligini ko‘rsatadi.
Hodisalar gorizonti teleskopi ma’lumotlaridan foydalangan holda birinchi marta qora o‘ra spini (a), NED zaryadi (q) va Gauss-Bonnet bog‘lanishi ("α" ) uchun miqdoriy cheklovlar taqdim etildi.
Yangi avlod EHT uchun o‘ziga xos soya buzilishlari bashorat qilingan bo‘lib, ular umumiy nisbiylik nazariyasi va muqobil gravitatsiya nazariyalari o‘rtasidagi farqni aniqlash uchun kuzatuv maqsadlariga ustuvorlik beradi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Modifikatsiyalangan gravitatsiya nazariyalarida qora o‘ralar atrofidagi zarrachalar dinamikasini o‘rganish natijalari quyidagicha qo‘llanilgan:
"Furkat Sarikulov, Farruh Atamurotov, Ahmadjon Abdujabbarov, Bobomurat Ahmedov, Shadow of the Kerr-like black hole / / The European Physical Journal C, Vol. 82 (2022), 9, 771 (Web of Science: IF=4.2)", nomli ilmiy ishda chop etilgan va F.Sarikulovning doktorlik (PhD) dissertatsiyasida keltirilgan nazariy tadqiqot natijalari va usullaridan Fudan universiteti tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan dasturlar doirasida foydalanilgan (prof. Kozimo Bambi tomonidan xat).