Умирзоқова Ойдиной Турғун қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даражалар бериладиган фан тармоғи): «Баъзи 3д-металларни тиосемикарбазид ва карбон кислоталар билан комплекс бирикмаларининг  синтези, тузилиши ва хоссалари», 02.00.01 – Ноорганик кимё (кимё фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.4PhD/К863.
Илмий раҳбар: Нуралиева Гўзал Абдуҳамидовна, кимё фанлари номзоди, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.К.01.13.М.
Расмий оппонентлар: Кадирова Зухра Чингизовна, кимё фанлари доктори, профессор; Ибодуллоева Мавжуда Ибодуллоевна, кимё фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Тошкент фармацевтика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: баъзи 3д-металларни карбон кислоталар ва тиосемикарбазид билан комплекс бирикмаларининг  синтези, тузилиши ва хоссаларини тадқиқ қилишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор Мн(ИИ), Cо(ИИ), Ни(ИИ), Cу(ИИ), Зн(ИИ) тузларининг тиосемикарбазид ва малон, қаҳрабо, глутар, адипин кислоталар асосида 20 та катионли ва лимон кислота билан 5 та катион-анионли комплекс бирикмалар синтез қилинган;
рентген тузилиш таҳлили усули билан [Cо(Цк)3]ҲМал(НО3)2·Ҳ2О октаедр, [Cу(Цк)2](ҲҚаҳ)2, [Ни(Цк)2](ҲҚаҳ)2 текис квадрат, [Ни(Цк)2(Ҳ2О)2](НО3)2, [Cо(Цк)3]2[Cо(ҲЛим)2](НО3)4·4Ҳ2О бирикмаларнинг молекуляр ва кристалл тузилишлари исботланган;
квант-кимёвий ҳисоблашлар асосида комплекс бирикмаларнинг электрон тузилиши, энергетик ва геометрик параметрлари, атомларнинг заряд тақсимоти ҳисобланган, ҲОМО ва ЛУМО энергия қийматларига асосланиб комплекс бирикмаларнинг реаксион қобиляти ҳамда кимёвий барқарорлиги қуйидаги қаторда ўзгариши [Cо(Цк)3]ҲАдп(НО3)2 ˃ [Cо(Цк)3]ҲГлу(НО3)2 ˃ [Cо(Цк)3]ҲҚаҳ(НО3)2 ˃ [Cо(Цк)3]ҲМал(НО3)2·Ҳ2О аниқланган;
синтез қилинган комплекс бирикмалар молекуляр докинг усулида коррозияни келтириб чиқарувчи бактерияларларнинг (Баcиллус cереус, Псеудомонас) ва замбуруғлар (Псеудоалтеромонас пҳенолиcа, Псеудоалтеромонас шиоясакиенсис) тегишли оқсил молекулалари ўртасидаги боғланиш энергиялари [Ни(Цк)2(ҲҚаҳ)2 Гбиндинг=-11.6 ккал/мол ва [Cо(Цк)3]ҲҚаҳ(НО3)2 Гбиндинг=-11.3 ккал/мол га тенг, шунингдек, комплекс бирикмалар Псеудоалтеромонас пҳенолиcа замбуруғларига тегишли оқсил молекулаларига нисбатан назарий жиҳатдан биологик фаоллиги юқори эканлиги CБ-Доcк2 дастурида аниқланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тиосемикарбазид ва карбон кислоталарни 3д-металлар билан янги биологик фаол комплекс бирикмаларининг синтези ва физик-кимёвий ҳамда биологик хоссаларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
[Ни(Цк)2](ҲҚаҳ)2, [Ни(Цк)2(Ҳ2О)2](НО3)2 таркибли комплексларнинг рентген тузилиш таҳлил натижалари Кембридж кристаллографик маълумотлар базасига киритилган (Тҳе Cамбридге Струcтурал Дата басе, CCДC 2163660, 2163758). Натижада бу синтез қилинган бирикмаларга ўхшаш янги кимёвий бирикмаларни синтез қилиш ва тузилишини тавсифлаш имконини берган;
кобалт (ИИ) ва никел (ИИ) тузларининг тиосимекарбазид билан комплекс бирикмалари “Шуртан газ кимё мажмуаси” МЧЖ да амалиётга жорий этилган (“Шуртан газ кимё мажмуаси” МЧЖ нинг 2022-йил 28-апрелдаги 026/1653-сон маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган коррозия ингибиторининг тажрибавий-лаборатория синовлари маҳаллий ва хорижий брендларнинг мавжуд ингиботорлари билан таққослаганда ижобий натижаларга эришилди – ҳимоя таʼсири 75-79% га тенг эканлиги аниқланган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish