Жуманиязова Санобар Кадамбаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Биологияни ўқитишда ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини такомиллаштириш (академик лицейлар мисолида)”, 13.00.02 - Таълим ва тарбия назарияси ва методикаси (биология).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.1.ПҳД/Пед9199.
Илмий раҳбар: Сапаров Каландар Абдуллаевич, биология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қорақалпоқ давлат университети ҳузуридаги PhD.03/2025.27.12.B.04.09.М рақамли Илмий кенгаш асосидаги бир марталик Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Рахимов Атаназар Каримович, педагогика фанлари доктори, профессор; Сапаров Турдибай Толибаевич, педагогика фанлари номзоди, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: биологияни ўқитишда ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
инновацион таълим шароитида ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш жараёни мустақил таълимнинг асосий функциялари (экстенсив, йўналтириш, компенсатор, методологик, коммуникатив) ҳамда ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини самарали ташкил этишнинг пеадгогик ёндашувлари (акмеологик, тизимли-фаолиятли, компетентлик, шахсий - фаолиятли, контекст)га уйғунлаштириш асосида такомиллаштирилган;
ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш мазмуни таълимнинг замонавий технологиялари (Модулли таълим, Лойиҳалаш, Муаммоли таълим, Ҳамкорликда ўқитиш, Кейс стади, Лойиҳа, Флиппед cлассроом)дан фойдаланиш ҳамда ўқувчиларнинг биология фани бўйича ўзлаштириш натижаларини баҳолаш мезонлари (шахсий-рефлексив, когнитив-операцион, ташкилий-мазмунли)ни аниқлаштириш асосида ривожлантирилган;
ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш тизимининг операцион қисмини жорий этишда уларнинг мустақил таълимига таъсир этувчи омиллар (ижтимоий-касбий, ташкилий, психологик, педагогик) ҳамда ўқувчиларнинг мустақил ишларини инновацион ёндашувлари (гностик-динамик, индивидуал фаолиятли, диалогик, индивидуал-ижодий) асосида “Инновацион таълим шароитида ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ривожлантириш” модели ишлаб чиқилган;
академик лицей ўқувчиларининг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш мақсадида фойдаланиладиган ижобий вазифалар тизимини қуриш имконини берадиган мустақил ишлари (репродуктив, когнитив, ижобий, танқидий) биология фанини медиатехнологиялар асосида ўқитиш омиллари (методик, дидактик, психологик) ва ўқувчиларнинг медиасаводхонлигини ривожлантириш даражалари (репродуктив, эвристик, тадқиқот, креатив)ни аниқлаштириш асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Биологияни ўқитишда ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини такомиллаштириш (академик лицейлар мисолида) бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
инновацион таълим шароитида ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш жараёни мустақил таълимнинг асосий функциялари (экстенсив, йўналтириш, компенсатор, методологик, коммуникатив, геронтологик) ҳамда ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини самарали ташкил этишнинг педагогик ёндашувлари (акмеологик, тизимли-фаолиятли, компетентлик, шахсий – фаолиятли, контекст)га уйғунлаштириш асосида такомиллаштиришга доир таклифлардан "Биология ўқитиш методикасидан мустақил таълим топшириқлари" мавзусига оид лойиҳадаги вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024-йил 24-декабрдаги 485-сонли маълумотномаси). Натижада, мустақил ўқув фаолиятида ўқувчиларнинг интеллектуал салоҳиятни ошириш, ўзини намоён этиш, ишчанлик, онглилик, ўз-ўзини баҳолаш, идрок этиш ва бошқа ижобий сифатларини ривожлантириш имконияти оширилган;
ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш мазмуни таълимнинг замонавий технологиялари (Модулли таълим, Лойиҳалаш, Муаммоли таълим, Ҳамкорликда ўқитиш, Кейс стади, Лойиҳа, Флиппед cлассроом)дан фойдаланиш ҳамда ўқувчиларнинг биология фани бўйича ўзлаштириш натижаларини баҳолаш мезонлари (шахсий-рефлексив, когнитив-операцион, ташкилий-мазмунли)ни аниқлаштириш асосида ривожлантиришда ўқувчиларнинг мустақил таълим фаолияитга тайёрлаш ва уларнинг биология фанидан билим, кўникма ва малакаларини ривожлантиришга эришилган.
ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш тизимининг операцион қисмини жорий этишда уларнинг мустақил таълимига таъсир этувчи омиллар (ижтимоий-касбий, ташкилий, психологик, педагогик) ҳамда ўқувчиларнинг мустақил ишларини инновацион ёндашувлари (гностик-динамик, индивидуал фаолиятли, диалогик, индивидуал-ижодий) асосида “Инновацион таълим шароитида ўқувчиларнинг мустақил таълим фаолиятини ривожлантириш” модели ишлаб чиқишга оид таклифлар “Ўсимликлар ва ҳайвонлар эволюцияси” дарслиги мазмунига сингдирилган (Низомий номидаги Ўзбекистон Миллий педагогика университетининг 2025-йил 4-декабрдаги 4/3.2-сонли рақамли нашр рухсатномаси). Натижада, ўқувчиларнинг мустақил билим олиши натижасида уларда мустақил фикрлаш, мустақил билим олиш қобилиятини ривожлантиришга эришилган;
академик лицей ўқувчиларининг мустақил ўқув фаолиятини ташкил этиш методикасини ривожлантириш мақсадида фойдаланиладиган ижобий вазифалар тизимини қуриш имконини берадиган мустақил ишлари (репродуктив, когнитив, ижобий, танқидий) биология фанини медиатехнологиялар асосида ўқитиш омиллари (методик, дидактик, психологик) ва ўқувчиларнинг медиасаводхонлигини ривожлантириш даражалари (репродуктив, эвристик, тадқиқот, креатив)ни аниқлаштириш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар "Биологиядан ностандарт топшириқлар номли ўқув қўлланмаси "мавзусига оид лойиҳадаги вазифаларни бажаришда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг 2024 йил 29-майдаги 194-сонли маълумотномаси). Натижада, ўқувчиларнинг мустақил таълим шароитида медиасаводхонлик даражаларини ошириш имконияти оширилган.
