Aslonova Marjona Ramazonovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelishi yakuni istiqbolini belgilovchi immuno-biokimyoviy indikatorlar” 14.00.10 - Yuqumli kasalliklar; 14.00.36 - Allergologiya va immunologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Tib4280.
Ilmiy rahbar: Obloqulov Abdurashid Raximovich, tibbiyot fanlari doktori; Sa’dulloeva Iroda Kurbonovna tibbiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti huzuridagi DSc.04/29.02.2024.Tib.93.01 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Mirzajonova Donoxon Baxodirovna, tibbiyot fanlari doktori (DSc); Mirraximova Maktuba Xabibullaevna, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Kuban davlat tibbiyot universiteti (Rossiya Federatsiyasi).
II. Tadqiqotning maqsadi: SARS-COV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelishi yakuni istiqbolini belgilovchi immuno-biokimyoviy indikatorlarni aniklashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor 2-tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda SARS-CoV-2 infeksiyasining klinik belgilari nisbatan yaqqolroq bo‘lishi, sitolitik sindrom indikatorlari (ALT, AST), tizimli yallig‘lanish indikatorlari (SRO, PKT, ferritin) kasallik kechish indikatorlari ekanligi isbotlangan;
ilk bor 2-tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda SARS-CoV-2 pnevmoniyasida qon ivish ko‘rsatkichlari (koagulogramma ko‘rsatkichlari, D-dimer) hamda endotelial disfunksiya markeri endotelin-1 ni diagnostik va prognostik ahamiyati aniqlangan;
ilk bor 2-tip QD fonida koronavirus infeksiyasi bo‘lgan bemorlarda interferonlar (IFN-γ va IFN-α) miqdorining kamayganligi hamda yallig‘lanishga xos (IL-18) va yallig‘lanishga qarshi (IL-4) sitokinlar miqdorlarining me’yorga nisbatan ishonarli ortishi aniqlangan;
ilk bor 2-tip qandli diabet bilan assotsirlangan SARS-CoV-2 pnevmoniyasi bilan og‘rigan bemorlarning immunologik hamda biokimyoviy ko‘rsatkichlari o‘rtasida o‘zaro ishonchli bog‘liqlik umumiy billirubin bilan IL-18 orasida va bog‘langan billirubin bilan INF-α orasida ishonchli manfiy bog‘liqlik borligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelishida immuno-biokimyoviy indikatorlarni aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: 2-tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda SARS-CoV-2 infeksiyasining klinik belgilari nisbatan yaqqolroq bo‘lishi, sitolitik sindrom indikatorlari (ALT, AST), tizimli yallig‘lanish indikatorlari (SRO, PKT, ferritin) kasallik kechish indikatorlari ekanligi bo‘yicha “SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelganida kasallikning istiqbolini aniqlash usuli” deb nomlangan uslubiy tavsiyanoma ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot institutining Ekspert komissiyasining 2023 yil 30 sentabrdagi 23m/104-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasining 10.11.2023 yildagi 124-son, Buxoro tuman tibbiyot birlashmasining 18.12.2023 yildagi 38-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi №11/74-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: SARS-CoV-2 va 2-tip qandli diabet bilan kasallangan bemorlarning xayot sifatini yaxshilash, asoratlar va o‘limni kamaytirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasi va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2 tipi bilan birgalikda kelganida diagnostika usulini optimallashtirish va individual prognozlash usulini qo‘llash xar bir bemorga nisbatan sarflangan mablag‘ning 170000 so‘mgacha tejash va tashxislash kunlarini 1 sutkaga qiskarishga imkon yaratadi; Xulosa: 2-tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda SARS-CoV-2 infeksiyasining klinik belgilari nisbatan yaqqolroq bo‘lishi, sitolitik sindrom indikatorlari (ALT, AST), tizimli yallig‘lanish indikatorlari (SRO, PKT, ferritin) kasallik kechish indikatorlari ekanligi asoslangan.
ikkinchi ilmiy yangilik: 2-tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda SARS-CoV-2 pnevmoniyasida qon ivish ko‘rsatkichlari (koagulogramma ko‘rsatkichlari, D-dimer) hamda endotelial disfunksiya markeri endotelin-1 ni diagnostik va prognostik ahamiyatini aniqlanganligi bo‘yicha “SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelganida kasallikning istiqbolini aniqlash usuli” deb nomlangan uslubiy tavsiyanoma ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot institutining Ekspert komissiyasining 2023 yil 30 sentabrdagi 23m/104-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasining 10.11.2023 yildagi 124-son, Buxoro tuman tibbiyot birlashmasining 18.12.2023 yildagi 38-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi №11/74-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: SARS-CoV-2 va 2-tip qandli diabet bilan kasallangan bemorlarning xayot sifatini yaxshilash, asoratlar va o‘limni kamaytirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasi va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2 tipi bilan birgalikda kelganida diagnostika usulini optimallashtirish va individual prognozlash usulini qo‘llash xar bir bemorga nisbatan sarflangan mablag‘ning 170000 so‘mgacha tejash va tashxislash kunlarini 1 sutkaga qiskarishga imkon yaratadi; Xulosa: 2-tip qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda SARS-CoV-2 pnevmoniyasida qon ivish ko‘rsatkichlari (koagulogramma ko‘rsatkichlari, D-dimer) hamda endotelial disfunksiya markeri endotelin-1 ni diagnostik va prognostik ahamiyati asoslanagan.
uchinchi ilmiy yangilik: 2-tip QD fonida koronavirus infeksiyasi bo‘lgan bemorlarda interferonlar (IFN- γ va IFN- α) mikdorining kamayganligi hamda yallig‘lanishga xos (IL-18) va yallig‘lanishga qarshi (IL-4) sitokinlar miqdorlarining me’yorga nisbatan ishonarli ortishi aniqlanganligi buyicha “SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelganida kasallikning istiqbolini aniqlash usuli” deb nomlangan uslubiy tavsiyanoma ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot institutining Ekspert komissiyasining 2023 yil 30 sentabrdagi 23m/104-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasining 10.11.2023 yildagi 124-son, Buxoro tuman tibbiyot birlashmasining 18.12.2023 yildagi 38-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan. (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi №11/74-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: SARS-CoV-2 va 2-tip qandli diabet bilan kasallangan bemorlarning xayot sifatini yaxshilash, asoratlar va o‘limni kamaytirishga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasi va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2 tipi bilan birgalikda kelganida diagnostika usulini optimallashtirish va individual prognozlash usulini qo‘llash har bir bemorga nisbatan sarflangan mablag‘ning 170000 so‘mgacha tejash va tashxislash kunlarini 1 sutkaga qiskarishga imkon yaratadi; Xulosa: SARS-CoV-2 va 2-tip qandli diabet bilan kasallanganlarda yuzaga keladigan yallig‘lanish jarayonining kuchayishida yallig‘lanishga xos (IL-18) va qarshi (IL-4) sitokinlar miqdorlarining me’yorga nisbatan ishonarli ortishi hamda interferonlar (IFN- γ va IFN- α) ning kamayishi asoslangan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: 2-tip qandli diabet bilan assotsirlangan SARS-CoV-2 pnevmoniyasi bilan og‘rigan bemorlarning immunologik hamda biokimyoviy ko‘rsatkichlari o‘rtasida uzaro ishonchli bog‘liqlik umumiy billirubin bilan IL-18 orasida va bog‘langan billirubin bilan INF-α orasida ishonchli manfiy bog‘liqlik borligi isbotlanganligi bo‘yicha “SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2-tipi bilan birgalikda kelganida kasallikning istiqbolini aniqlash usuli” deb nomlangan uslubiy tavsiyanoma ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot institutining Ekspert komissiyasining 2023 yil 30 sentabrdagi 23m/104-sonli xulosasi bilan tasdiqlangan). Mazkur taklif Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasining 10.11.2023 yildagi 124-son, Buxoro tuman tibbiyot birlashmasining 18.12.2023 yildagi 38-son buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi №11/74-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: SARS-CoV-2 va 2-tip qandli diabet bilan kasallangan bemorlarning xayot sifatini yaxshilash, asoratlar va o‘limni kamaytirishga imkon yaratadi; Iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro viloyat Yuqumli kasalliklar shifoxonasi va Buxoro tuman tibbiyot birlashmasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishi SARS-CoV-2 pnevmoniyaning qandli diabetning 2 tipi bilan birgalikda kelganida diagnostika usulini optimallashtirish va individual prognozlash usulini qo‘llash xar bir bemorga nisbatan sarflangan mablag‘ning 170000 so‘mgacha tejash va tashxislash kunlarini 1 sutkaga qiskarishga imkon yaratadi; Xulosa: 2-tip qandli diabet bilan assotsirlangan SARS-CoV-2 pnevmoniyasi bilan og‘rigan bemorlarning immunologik xamda biokimyoviy ko‘rsatkichlari o‘rtasida uzaro ishonchli bog‘liqlik umumiy billirubin bilan IL-18 orasida va bog‘langan billirubin bilan INF-α orasida ishonchli manfiy bog‘liqlik borligi asoslangan.
