Saidkulov Elyor Abdullaevichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i):
“Fraktal tuzilishli er sirtini geometrik modellashtirish va vizuallashtirish”, 05.01.01 – “Muhandislik geometriyasi va kompyuter grafikasi. Audio va videotexnologiyalar” (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/T4160.
Ilmiy rahbar: Anarova Shahzoda Amanbaevna, texnika fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi:
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti.
Ilmiy kengash faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, Ilmiy kengash raqami: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, DSc.13/30.12.2019.T.07.01.
Rasmiy opponentlar:
Hamdamov Utkir Raxmatullaevich, texnika fanlari doktori, professor;
Xaitov Bafo Usmonovich, texnika doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot:
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi. Er sirtining fraktal tuzilishli qismlarini geometrik va fraktal modelini ishlab chiqish, chegara hududni hisoblash uchun fraktal o‘lchov usullarini takomillashtirish va olingan natijalarni vizuallashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
analitik va fraktal geometriyaning asosiy tushunchalari yordamida daryo tarmogʻi hosil bo‘lishining geometrik va fraktal modeli qurildi hamda fraktal o‘chovni hisoblash uchun kublar usuli takomillashtirildi;
takomillashtirilgan kublar usuli yordamida erning emirilganlik holatining fraktal o‘lchovlarini hisoblash algoritmi ishlab chiqildi;
takomillashtirilgan katakchalarni sanash va masshtablashgan Richardson effekti usullari yordamida chegara hududlar va daryo tarmoqlarini fraktal o‘lchovini hisoblash algoritmi ishlab chiqildi;
fraktal xususiyatli Er sirti o‘zgarishining diskret qiymatlarini vizuallashtirish va dasturiy majmuaning funksional sxemasi ishlab chiqildi.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Dissertatsiya doirasida fraktal tuzilishli releflarning hosil bo‘lish diskiret qiymatlarini vizuallashtirishning geometrik va fraktal modellashtirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar natijasida ishlab chiqilgan algoritmlar va dasturiy majmua asosida:
fraktal tuzilishli releflarning hosil bo‘lish dinamikasini vizuallashtirish dasturiy vositasi “Davlat kadastrlari palatasi Samarqand viloyat boshqarma”siga joriy qilingan (Qoraqalpogʻiston respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2024-yil 16-apreldagi 03-07/01-1083 son ma’lumotnomasi). Dasturiy vositani tadbiq etish ilmiy-tadqiqotlar samarasini, olingan natijalarning informativligi, aniqligi va ishonchliligini oshirdi hamda daryo tarmogʻini hosil qilishda ketadigan vaqt 1.3 barobarga kamaydi, tarmoq hosil qilishdagi xatolik 3-5% ga kamaydi hamda qo‘shimcha daryo tarmogʻi hosil qilishda mehnat unumdorligi esa 4-6% ga oshdi:
fraktal xususiyatga ega sirtlarni yasash dasturiy vosita yaratilgan, dasturiy vosita “Shaharsozlik hujjatlarini ekspertiza qilish respublika markazi davlat muassasasining Samarqand viloyati hududiy boshqarma”siga joriy qilingan (Qoraqalpogʻiston respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2024-yil 16-apreldagi 03-07/01-1083 son ma’lumotnomasi). Natijada emirilganlik holatini aniqlashdagi ketadigan vaqt 1.5 barobarga kamaydi, emirilganlikni aniqlashdagi xatolik 3-6% ga kamaydi hamda mehnat hajmini kamaytirishga imkon beradi:
fraktal xususiyatli relefning eroziya parchalanishi jarayonining fraktal o‘lchovini aniqlash usullari, algoritmlari va ular asosida dasturiy vosita yaratilgan, dasturiy vosita “YuKSAK BINO LOYIHA” MChJda joriy qilingan (Qoraqalpogʻiston respublikasi qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining 2024-yil 16-apreldagi 03-07/01-1083 son ma’lumotnomasi). Natijada fraktal o‘lchovlar asosida eroziya parchalanishlarni aniqlashdagi ketadigan vaqt 2 barobarga qisqarishi imkonini bergan.