Abdullaev Mansur Abdusattarovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «COVID-19 pandemiyasi sharoitida lateks bilan muloqotda bo‘lgan ishchilarda kasalliklar profilaktikasini gigienik asoslash», 14.00.07 – Gigiena (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.2.PhD/Tib1891.
Ilmiy rahbar: Iskandarova Gulnoza Tulkinovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi, DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03.
Rasmiy opponentlar: Ermatov Nizom Jumakulovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Xamrakulova Mukaddasxon Askarovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
II. Tadqiqotning maqsadi: COVID-19 pandemiyasi davrida lateks bilan muloqotda bo‘lgan ishchilar o‘rtasida kasalliklarning oldini olishni gigienik asoslash va tibbiyot xodimlari o‘rtasida kasbiy kasallanishni kamaytirish uchun chora-tadbirlarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
tibbiyot xodimlari orasida ish vaqti, ixtisoslik turi, shifokorlarning kunlik yuklamalari hamda lateks bilan muloqati davomiyliliga qarab terining sezuvchanlik darajasi va uning asoratlarini davomiyligi isbotlangan;
tibbiyot xodimlarida atopiya mavjudligi va lateks, rezina, boshqa kauchuk analoglari, kimyoviy moddalar bilan uzoq muddatli kasbiy muloqot lateksga sezuvchanlik rivojlanishining asosiy xavf omil ekanligi gigienik jihatdan asoslangan;
tibbiyot xodimlarida lateks bilan kasbiy muloqotda bo‘lgan lateksni organizmga aerogen, teri va me’da-ichaklar orqali tushishi hamda qonda lateksga nisbatan maxsus E immunoglobulin miqdori erkaklarga nisbatan ayollarda ishonchli darajada ortishi isbotlangan;
tibbiyot xodimlarida surunkali xastaliklar va kasbiy xavflar orasidagi o‘zaro bog‘liqligini inobatga olgan tartibida turli tibbiyot anjomlaridan yuzaga keladigan kasbiy xavflarni oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlarining tizimli gigienik tartibi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
COVID-19 pandemiyasi sharoitida lateks bilan muloqotda bo‘lgan ishchilarda kasalliklar profilaktikasini gigienik asoslash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: tibbiyot xodimlari orasida ish vaqti, ixtisoslik turi, shifokorlarning kunlik yuklamalari hamda lateks bilan muloqati davomiyliliga qarab terining sezuvchanlik darajasi va uning asoratlarini davomiyligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 21 mayda 8n-r/406-son bilan tasdiqlangan «Lateksga sezuvchanlikni identifikatsiya va aniqlash usullari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi boshqarmasi bo‘yicha 10.01.2024 yildagi 2-n-son, Surxondaryo viloyati boshqarmasi bo‘yicha 12.12.2023 yildagi 14-son hamda Qashqadaryo viloyati boshqarmaci bo‘yicha 23.12.2023 yildagi 72t-§1-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 avgustdagi 05/61-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: jarrohlik va terapevtik yo‘nalishdagi shifokorlar, o‘rta, kichik tibbiyot xodimlari va ma’muriyat xodimlarini chuqur kompleks tekshiruvdan o‘tkazish asosida surunkali xastaliklar va kasbiy xavflarni, lateksga sezuvchanlikni erta aniqlash va asoratlarni oldini olish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitida mazkur asoratlarni davolash uchun sarflanadigan 1310000 so‘m byudjet mablag‘lari tibbiyot xodimlarida lateksga nisbatan sezuvchanlik bo‘yicha xavf guruhini erta aniqlash orqali iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: tibbiyot xodimlarida atopiya mavjudligi va lateks, rezina, boshqa kauchuk analoglari, kimyoviy moddalar bilan uzoq muddatli kasbiy muloqot lateksga sezuvchanlik rivojlanishining asosiy xavf omil ekanligi gigienik jihatdan asoslanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 21 mayda 8n-r/406-son bilan tasdiqlangan «Lateksga sezuvchanlikni identifikatsiya va aniqlash usullari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi boshqarmasi bo‘yicha 10.01.2024 yildagi 2-n-son, Surxondaryo viloyati boshqarmasi bo‘yicha 12.12.2023 yildagi 14-son hamda Qashqadaryo viloyati boshqarmaci bo‘yicha 23.12.2023 yildagi 72t-§1-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 avgustdagi 05/61-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: jarrohlik va terapevtik yo‘nalishdagi shifokorlar, o‘rta, kichik tibbiyot xodimlari va ma’muriyat xodimlarini chuqur kompleks tekshiruvdan o‘tkazish asosida surunkali xastaliklar va kasbiy xavflarni, lateksga sezuvchanlikni erta aniqlash va asoratlarni oldini olish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitida mazkur asoratlarni davolash uchun sarflanadigan 1310000 so‘m byudjet mablag‘lari tibbiyot xodimlarida lateksga nisbatan sezuvchanlik bo‘yicha xavf guruhini erta aniqlash orqali iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: tibbiyot xodimlarida lateks bilan kasbiy muloqotda bo‘lgan lateksni organizmga aerogen, teri va me’da-ichaklar orqali tushishi hamda qonda lateksga nisbatan maxsus E immunoglobulin miqdori erkaklarga nisbatan ayollarda ishonchli darajada ortishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 21 mayda 8n-r/406-son bilan tasdiqlangan «Lateksga sezuvchanlikni identifikatsiya va aniqlash usullari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi boshqarmasi bo‘yicha 10.01.2024 yildagi 2-n-son, Surxondaryo viloyati boshqarmasi bo‘yicha 12.12.2023 yildagi 14-son hamda Qashqadaryo viloyati boshqarmaci bo‘yicha 23.12.2023 yildagi 72t-§1-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 avgustdagi 05/61-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: jarrohlik va terapevtik yo‘nalishdagi shifokorlar, o‘rta, kichik tibbiyot xodimlari va ma’muriyat xodimlarini chuqur kompleks tekshiruvdan o‘tkazish asosida surunkali xastaliklar va kasbiy xavflarni, lateksga sezuvchanlikni erta aniqlash va asoratlarni oldini olish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitida mazkur asoratlarni davolash uchun sarflanadigan 1310000 so‘m byudjet mablag‘lari tibbiyot xodimlarida lateksga nisbatan sezuvchanlik bo‘yicha xavf guruhini erta aniqlash orqali iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: tibbiyot xodimlarida surunkali xastaliklar va kasbiy xavflar orasidagi o‘zaro bog‘liqligini inobatga olgan tartibida turli tibbiyot anjomlaridan yuzaga keladigan kasbiy xavflarni oldini olishga qaratilgan profilaktik chora-tadbirlarining tizimli gigienik tartibi asoslanganligi bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan 2021 yil 21 mayda 8n-r/406-son bilan tasdiqlangan «Lateksga sezuvchanlikni identifikatsiya va aniqlash usullari» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif O‘zbekiston Respublikasi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi va jamoat salomatligi qo‘mitasi Qoraqalpog‘iston Respublikasi boshqarmasi bo‘yicha 10.01.2024 yildagi 2-n-son, Surxondaryo viloyati boshqarmasi bo‘yicha 12.12.2023 yildagi 14-son hamda Qashqadaryo viloyati boshqarmaci bo‘yicha 23.12.2023 yildagi 72t-§1-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni  saqlash  vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2024 yil 26 avgustdagi 05/61-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: jarrohlik va terapevtik yo‘nalishdagi shifokorlar, o‘rta, kichik tibbiyot xodimlari va ma’muriyat xodimlarini chuqur kompleks tekshiruvdan o‘tkazish asosida surunkali xastaliklar va kasbiy xavflarni, lateksga sezuvchanlikni erta aniqlash va asoratlarni oldini olish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: statsionar sharoitida mazkur asoratlarni davolash uchun sarflanadigan 1310000 so‘m byudjet mablag‘lari tibbiyot xodimlarida lateksga nisbatan sezuvchanlik bo‘yicha xavf guruhini erta aniqlash orqali iqtisod qilinadi.