Тоирова Дилфуза Файзуллайевнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
И. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “ХИХ аср франсуз реалистик романи” (жанр ва услуб муаммоси), 10.00.04 – “Йевропа, Aмерика ва Aвстралия халқлари тили ва адабиёти” (филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2021.3.DSc/Fil210.
Илмий маслаҳатчи: Тухтасинов Илхомжон Мадаминович, педагогика фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд давлат чет тиллар институти, PhD.03/30.12.2019. Fil/Ped.83.01 (бир марталик илмий кенгаш).
Расмий оппонентлар: Қаршибойева Улжон Давировна, филология фанлари доктори, профессор; Икромхонова Фируза Икромовна, филология фанлари доктори, доцент; Халлийева Гулноз Искандаровна, филология фанлари доктори, профессор.
Йетакчи ташкилот: Бухоро давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
ИИ. Тадқиқотнинг мақсади ХИХ аср франсуз реалистик романларида жанр ва услуб муаммосини очиб беришдан иборат.
ИИИ. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ХИХ аср адабиётида реализм ижодкорлари Стендал (“Қизил ва қора”), Балзак (“Горио ота”) ва Флобер (“Бовари хоним”) романларининг бугунги давр адабиёти тараққиётида реалистик ифодалардан фойдаланиш замон ва макон тушунчаларининг дунё манзараларини ўзгаришидаги аҳамияти, тарихий сиймолар образларининг биринчи ўринга чиқиши, бу орқали насиҳатгўйликдан воз кечиш, ўз тарихий ўтмишини қайта аниқлашга бўлган интилишларининг ўрни аниқланган;
танқидий реализмда инсониятнинг келажагига доир сифатларини бутун руҳий ҳаётини битта доминант туйғуга бўйсунадиган қилиб чизилган муаммолар аниқ кўрсатилмаганлиги, уларнинг нормал ҳаёт сари интилишларида дуч келадиган қарама-қаршиликлардан, тўсиқлар, иллатлар ва шароитлар кўрсатилганлиги зодагонлар жамиятининг инсонга ҳалокатли таъсири исботланган;
Стендал, Балзак ва Флоберлар ўз асарларида, асосан, севги ва рашк, турли хил ижтимоий табақадаги одамлар ўртасидаги муносабатлар, оила, характерининг шаклланиши ва ҳаёт йўлининг танлови мавзуларини ёритиш билан бирга ахлоқий муносабатларнинг жамланмаси асосида инсон ва жамият ўртасидаги муносабатларнинг хусусиятлари исботлаб берилган;
ХИХ аср франсуз реалистик романида жанр ва услуб муаммоси тадқиқида Флобернинг ўз давридаги ижтимоий-сиёсий ҳақиқатни муқаррар зарурат, ёлғон ва зўравонлик ҳукмронлиги ҳамда шу орқали бадиий асар учун зарурий асос бўлган поклик ғояси сақланиб қолганлиги асослаб берилган;
Гюстав Флобернинг “Бовари хоним” романида реализм анъаналаридаги кескин узилиши асар реализмга хос ҳаёт ҳақиқатига содиқликни, инсоннинг ижтимоий ҳаёт билан муносабати, унинг тақдирига ижтимоий муҳит, тартиботлар таъсири диққат марказига кўчиши аниқланган;
ИВ. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. ХИХ аср франсуз реалистик романи (жанр ва услуб муаммоси) тадқиқи билан боғлиқ бўлган илмий иш натижалари асосида:
ХИХ аср адабиётида реализм ижодкорлари Стендал (“Қизил ва қора”), Балзак (“Горио ота”) ва Флобер (“Бовари хоним”) романларининг бугунги давр адабиёти тараққиётида реалистик ифодалардан фойдаланиш замон ва макон тушунчаларининг дунё манзаларини ўзгаришидаги ўрни, тарихий сиймолар образларини биринчи планга чиқиши, бу орқали насиҳатгўйликдан воз кечиш, ўз тарихий ўтмишини қайта аниқлашга бўлган интилишларининг ўрни аниқланиб хулосалардан ҳамда танқидий реализмда инсониятнинг келажагига доир сифатларини бутун руҳий ҳаётини битта доминант туйғуга бўйсунадиган қилиб чизган муаммолар аниқ мисоллар ёрдамида кўрсатилмаганлиги, балки уларнинг нормал ҳаёт сари интилишларида дуч келадиган қарама-қаршиликлардан, тўсиқлар, иллатлар ва шароитлар кўрсатилганлиги зодагонлар жамиятининг инсонга ҳалокатли таъсири исботланиб
ПЗ-20170930309 “Қорақалпоқ фолклори тилининг адабий тил ривожига таъсири масаласи” мавзусидаги фундаментал лойиҳасининг бажарилишида фойдаланилган (Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университетининг 2021 йил 27 феврал 01-21-04/305-сон маълумотномаси). Натижада адабий тилда ўзлашма сўзларнинг ўрнини аниқлашга еришилган;
Стендал, Балзак ва Флоберлар ўз асарларида, асосан, севги ва рашк, турли хил ижтимоий табақадаги одамлар ўртасидаги муносабатлар, оила, характерининг шаклланиши ва ҳаёт йўлининг танлови мавзуларини ёритиш бирга ахлоқий муносабатларнинг жамланмаси инсон ва жамият ўртасидаги муносабатларнинг хусусиятлари исботлаб берилиб, хулосалардан ФA-Ф-1-005 “Қорақалпоқ фолклоршунослиги ва адабиёцҳунослиги тарихини тадқиқ етиш” (2017–2020) мавзусидаги фундаментал лойиҳада фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Фанлар Aкадемияси Қорақалпоғистон бўлимининг 2021 йил 19 май 107/4-сон маълумотномаси). Натижада адабиёцҳуносликда жанр ва услуб муаммосини ўрганишга оид олиб борилган тадқиқотларнинг илмий савиясини оширишга хизмат қилган;
инсон ва жамият ўртасидаги зиддият, ижтимоий адолацизлик, аристократик дегенерация, мағрурлик ва такаббурлик ҳамда жаҳолат муаммолари роман қаҳрамонлари ҳатти-ҳаракатлари ва психологияси, уларнинг ексклюзивлиги, ҳаёти, тарбияси ва яшаш даври шартлари реал характери орқали очиб берилиб, A-1-057 рақамли “Олий таълим муассасалари талабаларини модулли ўқитишда педагогларни компетентли тайёрлашнинг психологик-педагогик асослари” (2013-2018) мавзусидаги амалий тадқиқотда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги Тошкент ахборот технологиялари университети Самарқанд филиалининг 2021 йил 16 ноябр 637/01-01-сон маълумотномаси). Бугунги кунда адабий алоқалар ҳамда чет тилларини ўқитиш тизимини такомиллаштириш давлат сиёсати даражасига кўтарилган, шуни инобатга оладиган бўлсак, тадқиқот материаллари таълим сифатини оширишга хизмат қилган;
ХИХ аср франсуз реалистик романида жанр ва услуб муаммоси тадқиқида Флобернинг ўз давридаги ижтимоий-сиёсий ҳақиқатни муқаррар зарурат, ёлғон ва зўравонлик ҳукмронлиги ҳамда шу орқали бадиий асар учун зарурий асос бўлган поклик ғояси сақланиб қолганлиги асослаб берилган тавсиялар Самарқанд вилояти радиосида фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси Самарқанд вилоят телерадиокомпаниясининг 2021 йил 15 феврал 09-01/54-сон маълумотномаси). Натижада тингловчиларнинг Ғарб адабиётига қизиқишини оширишга хизмат қилган;
Гюстав Флобернинг “Бовари хоним” романида реализм анъаналаридаги кескин узилиши асар реализмга хос ҳаёт ҳақиқатига содиқликни, инсоннинг ижтимоий ҳаёт билан муносабати, унинг тақдирига ижтимоий муҳит, тартиботлар таъсири диққат марказига кўчиши аниқланиб натижаларидан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Самарқанд вилоят ҳудудий бўлинмаси қошидаги “Садоқат” ижодий семинарида фойдаланилган (Ўзбекистон ёзувчилар уюшмасининг 2021 йил 19 ноябрдаги
01-03/1392-сон маълумотномаси). Бунинг натижасида семинар аъзолари – ёш ижодкорларнинг бадиий тафаккурини оширишга еришилган.
