OAK sayti » Himoya haqida e'lonlar » Дусчанова Гулжан Мадримбаевнанинг докторлик диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
 
08 noy 2016

Дусчанова Гулжан Мадримбаевнанинг докторлик диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

Дусчанова Гулжан Мадримбаевнанинг

докторлик диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

 

I. Умумий маълумотлар.

Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): «Climacoptera Botsch. (Chenopodiaceae) туркум турлари вегетатив органларининг шўрланишга мослашиш хусусиятлари», 03.00.05–Ботаника (биология фанлари).

Талабгорнинг илмий ва илмий-педагогик фаолият олиб боришга лаёқати бўйича тест синовидан ўтгани ҳақида маълумот: /Гувоҳнома, LA № 0001820/.

Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: 14.07.2016/В2016.3.В54.

Илмий маслаҳатчи: Бутник Антонина Анатольевна, биология фанлари доктори, профессор.

Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўсимлик ва ҳайвонот олами генофонди институти.

ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўсимлик ва ҳайвонот олами генофонди институти, Ўзбекистон Миллий университети, Генетика ва ўсимликлар экспериментал биологияси институти, 14.07.2016.В.15.01.

Расмий оппонентлар: Печеницын Владимир Петрович, биология фанлари доктори, профессор; Шамсувалиева Лайля Абдрахимовна, биология фанлари доктори, профессор; Белолипов Игорь Владимирович, биология фанлари доктори, профессор.

Етакчи ташкилот: Гулистон давлат университети.

Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.

II. Тадқиқотнинг мақсади: Climacoptera Botsch. (Chenopodiaceae) туркуми турларини шўрланишга боғлиқ ҳолда морфогенези, онтогенези ва вегетатив органлари анатомик тузилишининг мослашиш хусусиятларини аниқлашдан иборат.

III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:

илк бор турли шароитларга боғлиқ ҳолда Climacoptera туркуми турларининг онтогенези ва морфогенезидаги турларга хос мосланиш белгилари аниқланган;

ассимиляцияловчи органлардаги мезофиллнинг турли типлари, яшаш муҳитига боғлиқ ҳолдаги ксеро- ва галоморф белгиларнинг мутаносиблиги, шунингдек ўзгарган яшаш шароитидаги баргнинг реакцияси аниқланган;

Climacoptera туркуми турлари ўқ органлари структураларининг шаклланиши тавсифланган ва структуралар тараққиётининг йўналиши пояда бирламчи боғламдан аномал поликамбиалликка, илдизда диархдан иккиламчи йўғонлашишга ўтиши аниқланган;

турли хил экологик шароитларда марказий цилиндрни ҳимоялашда бирламчи ва иккиламчи пўстлоқнинг структуравий аҳамияти исботланган;

Сlimасорtеrа туркуми турлари ер устки қисмида алкалоидлар миқдори ва озуқавий қиймати аниқланган;

Climacoptera туркуми турлари адаптациогенези умумий йўналиши: ўсишнинг тупбарглиги, мезобазитон ва базитон шохланганлиги, кранц-тузилмали баргнинг суккулентлиги, поя ва илдизнинг поликамбиаллиги аниқланган;

Мирзачўлда тарқалган турларда тупроқ шўрланишининг сульфат-хлоридли типига оид галоморф белгилар, Устюртда тарқалган турларда эса тупроқ шўрланишининг хлорид-сульфатли типига оид ксероморф белгилар устунлик қилиши аниқланган;

Сlimасорtеrа туркум турларининг галоморф ва ксероморф белгилари ҳамда уларни ем-хашаклик сифатлари асосида инқирозга учраган яйловлар фитомелиорациясида фойдаланишга тавсия қилинган.

IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:

Climacoptera Botsch. (Chenopodiaceae) туркум турлари вегетатив органларининг шўрланишга мослашиш хусусиятлари бўйича олинган натижалар асосида:

Сlimacoptera туркумининг C. lanata, C. longistylosa, C. ferganica, C. affinis ва C. intricatа турлари фитомелиорант ва ем-хашак ўсимлиги сифатида шўрланган ерлар учун жорий этилган (Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг 2016 йил 3 октябрдаги 02/20-1215-сон маълумотномаси). Илмий натижалар шўрланган ҳудудларда агрофитоценозлар яратишда чорвачилик учун қимматли ем-хашак сифатида Сlimacoptera туркуми турларини ҳосилдорлигини ошириш имконини берган;

Сlimacoptera туркуми турларининг шўрланишга мослашиш хусусиятлари бўйича олинган илмий натижалар Германиянинг Фридрих Шиллер номидаги Йена университети қошидаги Умумий ботаника ва ўсимликлар физиологияси институти АР 54/11-1 «Arabidopsis thalianaда КАК ёруғликни бошқарувчи махсус-ген эксперссияси ва уни транскрипция ва трансляция ёрдамида бошқарилиши» лойиҳасининг илмий-тадқиқот ишларида қўлланилган (Германия, Фридрих Шиллер номидаги Йена университети қошидаги Умумий ботаника ва ўсимликлар физиологияси институтининг 2015 йил 23 ноябрдаги маълумотномаси). Илмий натижалар стресс шароитларда ем-хашак ўсимликларнинг анатомик тузилиши асосида уларнинг чидамлилигини аниқлаш имконини берган.